تبیین ساختاری چالشهای توسعۀ گردشگری شهری در شهرهای استان چهارمحال و بختیاری

مقدمه

گردشگری یکی از ابزارهای مهم توسعه در جهان شناخته شده است و در قرن گذشته پیش‌بینی می‌شود که بزرگ‌ترین صنعت جهان در قرن‌های آتی است (Sebele, 2010, P. 137). رشد و گسترش گردشگری به شیوۀ متداول امروزی از‌جمله پدیده‌های مهم اواخر قرن بیستم است. در این میان، نواحی شهری و روستایی از مهم‌ترین عرصه‌هایی است که در‌زمینۀ گردشگری و فعالیت‌های وابسته به آن مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا راهبردهای گذشته در‌زمینۀ توسعۀ نواحی نتوانسته است در حل مسائل و معضلات موجود در نواحی شهری و روستایی موفقیت‌آمیز باشد. یکی از راهبردهایی که به‌تازگی به آن توجه شده، بحث توسعۀ گردشگری در نواحی محروم و همراه با پتانسیل‌های لازم است که به‌عنوان رویکردی نوین و باصرفه از‌طرفی، می‌تواند در راستای رفع این معضلات و زندگی دوبارۀ روستاها و شهرها نقش مهمی داشته باشد و از طرف دیگر، در کاهش شکاف منطقه‌ای و بهبود شاخص‌های توسعه بسیار تأثیرگذار باشد (منشی‌زاده و همکاران، 1399، ص.237). مطالعات نشان می‌دهد گردشگری ظرفیت فوق‌العاده‌ای را برای ایجاد رشد و توسعه در منطقه‌های مقصد دارد (Song et al., 2012, P. 1657). گسترش ﺗﻮﺳﻌۀ گردشگری ﻣﺘﺄﺛﺮ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ؛ اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺷﺎﻣﻞ سیاست‌گذاری دوﻟﺘﻲ، رﺷﺪ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﻗﺘﺼﺎدی، رﺷﺪ ارﺗﺒﺎﻃﺎت چند‌ﺳﻄﺤﻲ و ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت اﺳﺖ (Sundary, 2015, P. 521). بدون شک، برای برون‌رفت از اقتصاد تک‌محصولی مبتنی بر نفت با‌توجه به اثر‌های اقتصادی گردشگری در کسب منابع ارزی و ارتقای سطح درآمدی منطقه‌های مقصد، توسعۀ پایدار این صنعت در کشور و منطقه‌های مختلف ضروری است. صنعت گردشگری یکی از مهم‌ترین صنایع جهان است که به‌طور مستقیم منجر به رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال در منطقه‌های گردشگری می‌شود و علاوه بر آن، فرهنگ و آداب‌و‌رسوم کشورها را طراحی می‌کند. همچنین، فرصت‌ها و شرایط اقتصادی و سرمایه‌گذاری‌های مختلف را ارتقا می‌دهد. گردشگری مزایای فراوانی دارد که باید آن را به‌طور کامل شناخت و با آگاهی کافی به آن ورود کرد. اعتقاد بر این است که گردشگری به‌عنوان یک صنعت منبع درآمدی مطمئن و امن برای منطقه‌های مختلف است (Matthew, 2019, P. 2). زیرا گردشگری مشاغل مختلفی را برای معیشت سنتی و نیز فرصت‌های فروش را برای محصولات محلی به وجود می‌آورد (Lee & Jan, 2019, P. 368). با‌توجه به تأثیراتی که گردشگری بر بخش‌های مختلف جامعه می‌گذارد، ممکن است موانع و چالش‌های گوناگونی بر سر راه توسعۀ آن در هر منطقه وجود داشته باشد که شناسایی این چالش‌ها و چگونگی ارتباط آنها با گردشگری حائز اهمیت است. امروزه صنعت گردشگری به‌منزلۀ هدفی مهم در توسعۀ منطقه‌های مختلف شهری و روستای مطرح‌ شده است؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که هر منطقه‌ای در راه رسیدن به هدف‌هایش با چالش‌های خاصی روبه‌رو شود (رحمتی و همکاران،1400، ص. 81).

به گفتۀ کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری نبود برنامه‌ریزی اساسی و پایدار در راستای تجهیز زیرساخت‌ها، نبود امکانات تبلیغاتی مناسب، هزینه‌های زیاد رفاهی و اقامتی، نبود راهنمایان مجرب گردشگری، وجود سازمان‌های موازی و کمبود وظایف و مسئولیت‌های مشخص در کنار برخی موانع فرهنگی و اجتماعی یکی از مهم‌ترین مشکلات و چالش‌های اساسی توسعۀ صنعت گردشگری در بسیاری از استان‌های کشور است؛ بنابراین ضروری است مسئولان و متولیان امور استان‌ها با در نظر گرفتن مزایای فراوان این بخش به‌ویژه ایجاد فرصت‌های شغلی فراوان استان و کشور را از بن‌بست خارج کنند. یک سازمان واحد باید برای ساماندهی وضعیت نامطلوب صنعت گردشگری و پرهیز از اتلاف و جلوگیری از استفاده‌نشدن این همه ظرفیت‌ها و فرصت‌های بالقوه تلاش کند (سندگل و شریفی‌نیا، 1395، ص. 73). در حال حاضر صنعت گردشگری بعد از صنعت نفت دومین صنعت است؛ اما یکی از آسیب‌پذیرترین صنایع در مواجهه با خطرها، چالش‌ها و بحران‌هاست. در سال‌های اخیر مدیریت بحران در صنعت گردشگری به‌دلیل افزایش تعداد بلایای طبیعی و سیاسی به یک ضرورت اساسی در بسیاری از مقاصد تبدیل شده است. ایران به‌عنوان یکی از کشورهای مهم خاورمیانه با موقعیت جغرافیایی خاص ضمن برخورداری از منابع و جاذبه‌های طبیعی، میراث فرهنگی و تنوع فرهنگی از‌جمله کشورهای مهم در‌زمینۀ گردشگری در‌سطح بین المللی است (صباحی گراخانی و مرصوصی، 1399، ص. 166).

در این میان، استان چهارمحال و بختیاری از‌جمله استان‌هایی است که به‌دلیل تنوع آب‌و‌هوا و محیط جغرافیایی و تنوع فرهنگی و تاریخی زمینۀ جذب گردشگر را دارد؛ اما به‌طور کلی، می‌توان گفت که توسعۀ گردشگری در این منطقه می‌تواند برای گردشگری چالش‌ها و بحران‌هایی نیز داشته باشد و آن را به تهدید تبدیل کند. استان چهارمحال و بختیاری و شهرهای آن از این قاعده مستثنی نیست. این شهرها با وجود داشتن پتانسیل‌های گردشگری تاکنون نتوانسته از جاذبه‌ها بهره‌برداری کند که به ‌نظر می‌رسد چالش‌هایی در این خصوص وجود دارد. این استان با برخورداری از موقعیت و جاذبه‌های بسیار زیاد طبیعی و تاریخی و فاصلۀ مناسب با شهرهای بزرگ مرکز و غرب کشور، به عنوان مقصد گردشگری شناخته شده است؛ بنابراین شناسایی چالش‌ها و عوامل بازدارندۀ توسعۀ گردشگری در این استان برای توسعۀ پایدار کالبدی، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و محیطی آن اهمیت بسیار فراوانی دارد؛ از این رو شناسایی تنگناها و فرصت‌ها و برنامه‌ریزی صحیح و عاقلانه برای توسعۀ این صنعت در این استان امری اجتناب‌ناپذیر است. در این مطالعه از‌طرفی، برای فراهم‌آوردن زمینۀ توسعه همۀ ارکان گردشگری، توسعۀ کشور و ایجاد ارتباط بین جاذبه‌های گردشگری، فعالیت‌ها، امکانات، خدمات و بازارهای گردشگری و از طرف دیگر، به‌منظور ایجاد بستری برای توسعۀ استان چهارمحال و بختیاری به‌طور جامع در راستای سیاست‌ها و الگوهای توسعۀ گردشگری کشور، بررسی و شناخت همه‌جانبۀ چالش‌های تأثیرگذار داخلی و عوامل تأثیرگذار بیرونی ضروری است که این امر خود با ارائۀ استراتژی مشخص، چشم‌انداز و جایگاه گردشگری و راهبردهای توسعه د‌رسطح منطقۀ مطالعه‌شده مشخص خواهد شد. استان چهارمحال و بختیاری و شهرهای آن نیز به‌دلیل برخورداری از پتانسیل‌های متعدّد و متنوع تاریخی_فرهنگی می‌تواند یکی از مقاصد اصلی گردشگری باشد. توسعۀ گردشگری در این استان در اسناد بالادستی نظیر سند راهبردی توسعۀ چهارمحال و بختیاری 1404 و سند توسعۀ استان چهارمحال و بختیاری نیز پیش‌بینی شده است؛ با این حال شهرهای این استان نتوانسته است به حد مطلوب به توسعۀ گردشگری دست یابد. درواقع، این استان به‌دلیل موقعیت خاص خود در بخش مرکزی و جنوب غربی ایران و نیز به‌دلیل برخورداری از شرایط خاص جغرافیایی، اقلیمی و تاریخی ظرفیت‌های فراوانی برای توسعۀ گردشگری در ایران دارد. قابلیت‌ها در جذب گردشگر بی‌نظیر است. موضوع اصلی این است که اگرچه این استان قبل از انقلاب به‌عنوان قطب گردشگری طبیعت‌محور در‌سطح ملی و بین‌المللی مطرح بوده است، متأسفانه پس از نیم‌قرن تأکید و توجه به این منابع توسعه نیافته است. عواملی مانند نبود امکانات نیروی انسانی و بازاریابی، نبود برنامه‌ریزی مناسب برای توسعۀ گردشگری، نبود زیرساخت‌های مناسب (از‌جمله راه‌های ارتباطی مناسب و آسان)، نبود هتل و رستوران مناسب در منطقه‌های گردشگری این استان و شهرهای آن، تبلیغات بد و عدم تبلیغات مناسب برای ارتقای ظرفیت‌های گردشگری و به‌ویژه گردشگری طبیعی این استان، عدم سرمایه‌گذاری مناسب و نبود زیرساخت‌های مناسب باعث عدم رونق گردشگری در این استان در تمام سال به‌ویژه در فصل بهار و تابستان شده است؛ از این رو هدف از پژوهش حاضر شناسایی گلوگاه‌ها و چالش‌های پیش روی توسعۀ صنعت گردشگری در ایران به‌ویژه در شهرستان‌های استان چهارمحال و بختیاری، تبیین ساختاری و سنجش اثربخشی هریک از چالش‌ها بوده است؛ بنابراین مهم‌ترین سؤال پژوهش این است که

• تبیین ساختاری چالش‌های توسعۀ گردشگری شهری در شهرهای استان چهارمحال و بختیاری چگونه بوده و تأثیرگذاری هر‌یک از شاخص‌ها به چه میزان است؟

• فرضیۀ پژوهش
• تبیین ساختاری چالش‌های توسعۀ گردشگری شهری در شهرهای استان چهارمحال و بختیاری برازش مناسبی نداشته و هر‌یک از شاخص‌ها بر توسعۀ گردشگری شهری اثرگذار است.

مبانی نظری پژوهش

مراکز شهری به‌دلیل جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی اغلب به‌عنوان مقاصد مهم گردشگری در‌نظر گرفته می‌شود. گردشگری شهری به‌معنای سفر به شهر با انگیزه‌های مختلف بر‌اساس جاذبه‌ها، امکانات و امکانات شهری گوناگون است که فرد در آن جذابیت و انگیزه ایجاد می‌کند (مرادپور، ‌1396، ص. 102). گردشگری پست‌مدرن از یکسو حاصل تحولات تکنولوژیک فراصنعتی و از سوی دیگر، حاصل ایده‌ها و نظریه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی است. اوقات فراغت و گردشگری در دولت پست‌مدرن امروزی یک حق است و پاداش نیست و امروز اساس زندگی و وجود مردم شده است؛ بنابراین پست‌مدرنیسم را می‌توان فرآیندی از مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی دانست که در‌قالب یک سبک زندگی اکسپرسیونیستی و واکنش‌های بسیاری برای لذت تجربه در بسیاری از سطح‌های معرفتی در چارچوب هستی‌شناسی شناخته شده است. آنچه شکل‌گیری جریان گردشگری را تسهیل می‌کند، احساس دلتنگی نسبت به گذشته و به‌طور کلی توجه روزافزون به میراث است. میراث پست‌مدرن نیز بر‌اساس نشانه‌هایی مانند زمینۀ گردشگری پست‌مدرن شهری، ایجاد حس نوستالژی بیشتر در بستر هویت‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی شکل می‌گیرد. فیلم، سی دی و ... امکانات بی‌پایانی را در شرایط دهکدۀ جهانی و فشردگی زمان و مکان فراهم می‌کند؛ زیرا تمامی این موارد میل مردم به سفر را افزایش می‌دهد. دیدگاه گردشگری ترکیبی چندگانه برای سازمان اجتماعی و مجموعه‌ای از راه‌های دیدن، شناخت و درک افکار است که می‌تواند شامل نمونه‌هایی مانند بروشورها، سواحل بکر، مکان‌های دیدنی، فرهنگ بی‌نظیر و فرهنگ اصیل بومی برای تبلیغات باشد. ایجاد و پردازش تصاویری مانند قهوه‌خانه در ساحل، موسیقی و رقص سنتی که با سی دی نمایش داده می‌شود و سرو غذاهای سنتی بخشی از چشم‌انداز گردشگری پست‌مدرن است. گردشگری شهری یکی از مهم‌ترین الگوهای فضایی گردشگری را تشکیل می‌دهد؛ به‌طوری که امروزه یکی از مهم‌ترین کاربردهای شهرها ارائۀ خدمات نوین گردشگری است. گردشگری شهری با گسترش روزافزون یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های بخش خدمات است؛ البته این امر به این دلیل است که شهرها پیشرفته‌ترین و کامل‌ترین سکونتگاه‌های انسانی را تشکیل می‌دهد که علاوه‌بر بهره‌مندی از جاذبه‌های طبیعی، شامل مراکز مهم اقتصادی، علمی، تفریحی، درمانی و ... نیز است. گردشگری شهری بخشی از الگوی فضای گردشگری پست‌مدرن است. منطقه‌های شهری به‌دلیل دارا‌بودن جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی فراوان اغلب به‌عنوان مقاصد گردشگری مهم در‌نظر گرفته می‌شود. شهرها بیشتر با داشتن جاذبه‌‌های متنوع و بزرگی از‌جمله گنجینۀ موزه‌ها، بناهای تاریخی، تئاتر، استادیوم‌های ورزشی، پارک‌ها، شهربازی‌ها، مراکز خرید، منطقه‌های با معماری تاریخی و مکان‌های مهم شناخته‌شده هستند و بدین ترتیب، گردشگران زیادی را به خود جذب می‌کنند. عملکرد گردشگران در فضاهای شهری حول محور جاذبه‌ها، بافت شهری، خرید، اقامتگاه و فعالیت‌های جانبی است که در رویکرد به موزه‌ها، تئاترها، نمایشگاه‌ها، مراکز تفریحی و مانند آن متبلور می‌شود. این نوع کارکرد گردشگری شهری در راستای انگیزه‌های مختلفی شکل می‌گیرد که برخی از آنها به شرح زیر است: 1- دیدار دوستان و اقوام، 2- سفرهای کاری، 3- شرکت در نمایشگاه‌ها و همایش‌ها، 4- بازدید از میراث فرهنگی، 5- سفرهای مذهبی (زیارتی)، 6- حضور در مراسم و اماکن حوادث، 7- حل مسائل پزشکی و بهداشتی، 8- خرید تفریحی، 9- ورزش، 10- مسائل آموزشی، 11- سفرهای روزانه و اداری، 12- دلایل شخصی و... . در‌واقع، فضایی‌بودن گردشگری شهری در دوران پست‌مدرن نشانۀ روابط پول، قدرت و فضا و برخاسته از تولید اجتماعی فضا و ماهیت مادی آن است؛ بنابراین در این فضای گردشگری شهری تولید اجتماعی فضا دربارۀ گردشگر-میزبان است و شامل ارتباط بین رفتارهای فضایی، الگوهای متغیر اشتغال، توسعه در مرحلۀ جمع‌آوری سرمایه با گردشگری می‌شود (Monteserín et al., 2022, P. 410).

بر این اساس، گردشگری فضاهای خاص خود را در داخل شهرها ایجاد و به‌دنبال آن فضاهای ویژه نیز انواع گردشگری را جذب می‌کند. فضای شهری در شهری تاریخی مانند اصفهان ساختار و عملکرد کالبدی خاص خود را دارد که با فضای دانشگاهی یا مسکونی همان شهر به‌طور کامل متفاوت است. از سوی دیگر، وجود مدیریت قوی برای توسعۀ چنین گردشگری در این فضای پست‌مدرن در ساختار کلانشهرهای ایران در راستای توسعۀ پایدار گردشگری شهری بسیار حائز اهمیت است. در مرحلۀ اول، مدیریت گردشگری شهری باید در چارچوب راهبردهای مطلوب شکل گیرد و بر‌اساس آن سیاست‌های مناسبی برای توسعۀ گردشگری در‌نظر گرفته شود تا از تضاد منافع گردشگری و سایر کارکردهای شهری جلوگیری شود. راهبردهای توسعۀ گردشگری در عملکرد مدیریت در شهرها و در ارتباط با شهروندان باید منصفانه باشد و باعث ایجاد شکاف در‌سطح‌های درآمد و اشتغال و به‌طور کلی رفاه شهروندان نشود. یکی از کارکردهای مدیریت گردشگری شهری در محیط پست‌مدرن جذب سرمایه برای توسعۀ پایدار این صنعت در شهر است که سرمایه‌گذاری در گردشگری شهری شامل توسعۀ قابلیت‌ها، فعالیت‌ها، بهبود شرایط طبیعی و محیطی و امکانات زیربنایی است. همچنین، مدیریت گردشگری شهری برای ساکنان محلی به‌منظور جذب سرمایه و فعالیت‌های ‌شهری باید در شرایط رقابتی فزآینده‌ای با مکان‌های رقیب عمل کند. افزایش جذب سرمایه به‌سمت افزایش تعداد گردشگران، افزایش ظرفیت‌های توسعۀ گردشگری و بهبود و بازسازی محیط شهری بوده است و تضمین‌کنندۀ ثبات بازار گردشگری و افزایش سطح اشتغال خواهد بود که درنهایت، به بستری برای رفاه شهروندان تبدیل می‌شود. در این میان، راهبردهای داخلی مدیریت گردشگری شهری باید با اتخاذ سیاست‌های اجتماعی مناسب به سمت کاهش تعارض ساکنان و گردشگران حرکت کند. یک تصویر ایده‌آل از یک مقصد گردشگری شهری با مدیریت قوی شامل پارامترهای 1- دسترسی به تمام مناطق مقصد، 2- امکان انتخاب از بین طیف وسیعی از فعالیت‌ها با‌توجه به تنوع سلیقه‌ها، 3- ترکیب فعالیت‌ها در ارتباط با زمان و مکان، 4- ترکیب فضایی مکان‌های مورد علاقه، 5- همکاری عملکردی بین قابلیت‌های شهری، 6- تعامل بین فعالیت‌ها و... است. مدیریت گردشگری شهری باید پویا باشد و با دید باز عمل کند و از تغییرات اساسی و همیشگی در‌حوزۀ گردشگری مطلع باشد. در غیر این صورت صنعت گردشگری در یک منطقه یا یک شهر با مشکل مواجه خواهد شد. با‌توجه به این بحث‌ها مجموعه‌ای از راهکارهایی که می‌تواند مدیریت اجرایی گردشگری شهری را در دوران پسامدرن در راستای توسعۀ پایدار گردشگری شهری یاری دهد، مواردی از‌جمله 1- تعیین وضعیت بازدیدکنندگان از شهر و ویژگی‌های بازار ایده‌آل برای آنها، 2- بررسی امکان افزایش مدت اقامت و ایجاد بازارهای تخصصی، 3- توجه به نیازهای اقامتی و محل سکونت مورد نظر، 4- در نظر گرفتن خرده‌فروشی و نیازهای مسکونی در آینده، 5- نحوۀ رفع این نیازها و مکان‌یابی لازم برای آنها، 6- در نظر گرفتن مکانیسم‌های برنامه‌ریزی برای پاسخگویی به تغییرات آتی شرکت‌های محلی به‌منظور حصول اطمینان از اینکه ساکنان شهر بخشی از فرآیند برنامه‌ریزی هستند و گردشگری توسط آنها و برای آنها سودآور است، 7- نیازهای آموزشی بازدیدکنندگان و مردم جوامع محلی، 8- حمایت از ابتکارات محلی است. در‌مجموع این راهکارها در مدیریت گردشگری شهری در دوران پست‌مدرن منجر به 1- پایداری منابع استفاده شده، 2- کاهش هزینه‌های مازاد و غیر‌ضروری، 3- حفظ تنوع منابع محیطی، 4- هماهنگی و برنامه‌ریزی، 5- حمایت از اقتصاد محلی، 6- توجه به ویژگی‌های فرهنگی جوامع محلی، 7- مشارکت محلی مردم در تصمیم‌گیری‌ها، 8- آموزش کارکنان، 9- بازاریابی مسئولانه و قوی، 10- انجام فعالیت‌های پژوهشی در این زمینه، 11- رعایت محیط زیست و استانداردهای بهداشتی، 12- توزیع مناسب درآمدها و زیرساخت‌ها در سطح شهرستان (عدالت اجتماعی و عدالت جغرافیایی) می‌شود. ایجاد گردشگری شهری و توسعۀ آن نیازمند مدیریتی قوی و ایجاد زیرساخت‌های مناسب است. درادامه، به برخی از نیاز‌ها، مشکلات و سختی‌هایی اشاره می‌شود که در مدیریت شهر‌ها به هنگام حضور گردشگران ایجاد می‌شود. مدیریت گردشگری در‌صورت تداوم شرایط فعلی با مشکل روبه‌رو خواهد شد و به‌صورت ارگانیک و بدون برنامه توسعه خواهد یافت (خواجه نبی و همکاران، 1399، ص. 25).

پیشینۀ پژوهش

 سزرل و دنیز در پژوهشی با عنوان  چالش‌های توسعۀ گردشگری پایدار را در منطقه‌های حفاظت‌شدۀ محیطی (ویژۀ ادراک ساکنان محلی در بوزباران) بررسی کردند. یافته‌های کیفی نشان داد که توسعۀ گردشگری از گردشگری مبتنی بر طبیعت به گردشگری انبوه تغییر کرده است. علاقۀ کم گردشگران محلی به ورزش‌های آبی و عدم تبلیغ از مهم‌ترین چالش‌هاست. علاوه‌بر عدم تأکید بر ویژگی‌های بی‌نظیر منطقه‌های حفاظت‌شدۀ ویژه، کمبودها در هماهنگی و مشکلات پایش منابع چالش‌های منحصربه‌فردی برای توسعۀ گردشگری پایدار است (Sezerel & Deniz, 2023).

ترابی و نادعلی پور (1401) پژوهشی با عنوان «شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های توسعۀ گردشگری پایدار شهری در منطقۀ 4 تهران» انجام دادند. نتایج نشان داد که عوامل اصلی در بخش چالش‌ها، چالش زیرساختی، چالش فرهنگی-اجتماعی، چالش مدیریتی، چالش محیطی و چالش اقتصادی است. همچنین، در بخش فرصت‌های توسعۀ گردشگری مؤلفه‌های اصلی امکانات رفاهی، جاذبه‌های گردشگری، عوامل انگیزشی، عوامل فرهنگی و اجتماعی و نیروی انسانی شناسایی شد. از سوی دیگر، مؤلفه‌های اقدام‌های آموزشی و تبلیغاتی، اقدام‌های زیربنایی و سیاست‌گذاری، اقدام‌های فرهنگی و اجتماعی، اقدام‌های نظارتی و بهداشتی، زیرساخت‌های ناوگان حمل‌ونقل عمومی و مسائل زیست‌محیطی به‌عنوان راهکارهای توسعۀ گردشگری شناسایی شدند.

آلام و همکاران پژوهشی با عنوان «بررسی چشم‌انداز و چالش‌های گردشگری پایدار: شواهدی از کشورهای جنوب آسیا» انجام دادند. نتایج نشان داد که چالش‌های عمدۀ گردشگری پایدار در منطقۀ جنوب آسیا عبارت است از کمبود امکانات زیرساختی، امکانات تفریحی مدرن و کافی، امنیت و ایمنی، آموزش مناسب و منابع انسانی، برنامه‌ریزی مناسب از‌سوی دولت، بازاریابی و اطلاعات، توسعۀ محصول، آگاهی گردشگری، امنیت و ایمنی، بی‌ثباتی سیاسی و غیره (Alam et al., 2022).

قاسم نژاد و همکاران (1400) پژوهشی با عنوان «بررسی چالش‌های توسعۀ گردشگری دیجیتال: مطالعۀ موردی: شهر تهران» انجام دادند. نتایج نشان داد که چالش‌های زیرساخت‌ها به‌عنوان تأثیرگذارترین و چالش‌های ضعف در نظام اقتصادی و ساختار فرهنگی به‌عنوان چالش‌های اصلی است. در این میان، تأثیر زیرساخت‌ها بر توسعۀ گردشگری دیجیتال با ضریب 803/0 بیشترین امتیاز را دارد. پس از آن تأثیر ضعف سیستم اقتصادی بر توسعۀ گردشگری دیجیتال با ضریب 742/0در رتبۀ دوم قرار دارد. چالش ضعف ساختار فرهنگی با ضریب 653/0 بر توسعۀ گردشگری دیجیتال تأثیر دارد. در پایان، مدیران و برنامه‌ریزان گردشگری بر‌اساس نتایج این پژوهش قادر خواهند بود اقدام‌های لازم را برای رفع چالش‌های پیش روی صنعت گردشگری دیجیتال و حرکت به سمت توسعۀ صنعت گردشگری دیجیتال انجام دهند.

مرادی و همکاران (1400) پژوهشی با عنوان «تحلیلی بر فرصت‌ها و چالش‌های توسعۀ صنعت گردشگری در شهر جوانرود» انجام دادند. نتایج نشان داد که گردشگری شهر جوانرود ضعف‌های داخلی عدیده از‌جمله کمبود تسهیلات اقامتی، ضعف مدیریتی، نارسایی در بازاریابی و نبود NGOهای فعّال در‌زمینۀ گردشگری را دارد. در‌مقابل، مهم‌ترین قوت داخلی وجود بازارچۀ مرزی فعّال است. همچنین، مهم‌ترین فرصت بیرونی صادرات محصولات شهر و تبدیل‌شدن به قطب گردشگری منطقه و مهم‌ترین تهدید بیرونی نداشتن زیرساخت‌های ارتباطی مناسب و ظهور رقبای منطقه‌ای نیرومند در‌زمینۀ گردشگری است؛ بنابراین در این مطالعه راهبردهایی برای کاهش نقاط ضعف و استفادۀ بهینه از فرصت‌ها تدوین شد. در‌نهایت، راهبردهای منتخب بر‌اساس ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمّی اولویت‌بندی شد که راهبرد بهبود خدمات و تسهیلات رفاهی و اقامتی و راهبرد بازاریابی کار‌آمد گردشگری در راستای جذب گردشگران و سرمایه‌گذاران به‌ترتیب در اولویت اول و دوم قرار گرفتند.

آلزبون پژوهشی با عنوان «بررسی گردشگری داخلی در اردن: الگوها، چالش‌ها و فرصت‌ها» انجام داد. نتایج نشان داد که چالش‌های اصلی گردشگری داخلی اردن به‌ترتیب با جنبه‌های اقتصادی، خدماتی و فرهنگی-اجتماعی ارتباط دارد (Alzboun, 2019).

سمت و هارون پژوهشی با عنوان «موانع و چالش‌های توسعۀ گردشگری در سواحل جزیرۀ لنکاوی» انجام دادند. نتایج نشان داد که بخش گردشگری به‌طور چشمگیری به اقتصاد و توسعۀ اجتماعی-اقتصادی در سواحل جزیرۀ لنکاوی کمک کرده و درآمد خانوارها و وجهه اجتماعی آنها را افزایش داده است و در همان زمان آلودگی‌های زیست‌محیطی و آلودگی‌های صوتی به ارمغان آورده است (Samat & Harun, 2013).

روش‌شناسی پژوهش

پژوهش حاضر به‌لحاظ هدف کاربردی و به‌لحاظ ماهیت توصیفی-تحلیلی است. جامعۀ آماری بخش کمّی شامل گردشگران بازدید‌کننده از جاذبه‌های مختلف شهرهای استان چهارمحال و بختیاری و به تعداد 10000 نفر است. حجم نمونه بر‌اساس فرمول کوکران تعداد 370 نفر مدنظر قرار گرفت که در آن افراد به شیوۀ در دسترس انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامۀ محقق‌ساخته بود که بر‌اساس پیشینۀ پژوهش، مبانی نظری و دیدگاه استادان راهنما و مشاور تنظیم شده بود. این پرسشنامه 29 سؤال داشت. پژوهش‌های متعدّدی در‌زمینۀ بررسی چالش‌های توسعۀ گردشگری و شاخه‌های مختلف آن و نیز در‌زمینۀ گردشگری شهری صورت گرفته و چالش‌های به‌دست‌آمده از نتایج پژوهش‌‌ها در راستای درک روشن در‌زمینۀ چالش‌های توسعۀ گردشگری ارائه شده است تا بتوان از آن در فرآیند تجزیه‌و‌تحلیل بهره گرفت (جدول1).

جدول1: چالش‌های توسعۀ گردشگری

Table 1: Challenges of tourism development

منبع: نویسندگان، 1403

در این مطالعه روایی پرسشنامه به شیوۀ صوری و سازه‌ای تأیید و پایایی آن نیز براساس آلفای کرونباخ به مقدار 90/0 اثبات و داده‌های گردآوری‌شده بر‌اساس تحلیل مسیر معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS تجزیه‌و‌تحلیل شده است.

استان چهارمحال و بختیاری از‌جمله بخش‌های کوهستانی فلات مرکزی ایران است که در ۳۱ درجه و ۹ دقیقه تا ۳۲ درجه و ۳۸ دقیقه عرض شمالی و ۴۹ درجه و ۳۰ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۲۶ دقیقه طول شرقی گرینویچ قرار دارد. این استان از شمال و مشرق به استان اصفهان، از مغرب به استان خوزستان، از جنوب به استان کهگیلویه و بویراحمد و از‌سوی شمال غربی به استان لرستان محدود می‌شود. استان چهار محال و بختیاری بر‌پایۀ آخرین بخش‌بندی سیاسی کشور ۱۲ شهرستان، ۴۳ شهر، ۲۸ بخش و ۵۱ دهستان دارد. شهرستان‌های این استان عبارت است از: شهرکرد، بروجن، فارسان، لردگان، اردل، کوهرنگ، کیار، بن، سامان، خانمیرزا، فلارد و فرخشهر.

شکل1: موقعیت استان چهارمحال و بختیاری و شهرستان های آن (منبع: نویسندگان، 1403)

Figure 1: Location of Chaharmahal and Bakhtiari province and its cities

.

یافته‌های پژوهش و تجزیه‌و‌تحلیل

در این بخش ابتدا متغیرهای پژوهش در قالب میانگین و انحراف معیار به‌صورت توصیفی بررسی شده است (جدول2).

جدول2: شاخص‌های توصیفی متغیرهای اصلی پژوهش

Table 2: Descriptive indices of the main research variables

منبع: نویسندگان، 1403

بر اساس جدول 2 متغیر ضعف مدیریت بیشترین میزان میانگین را دارد و پس از آن متغیرهای نگرش نامناسب به استان، نبود امنیت کافی، عدم رسیدگی به جاذبه‌های گردشگری، عدم فرهنگ‌سازی، نبود نوآوری‌های لازم و عدم بهره‌گیری از تجربه‌های موفق قرار دارد. متغیر نبود برند گردشگری کمترین میزان میانگین را دارد. همچنین، نتایج آزمون تی تست در جدول 3 نیز بیانگر آن است که کلیۀ گویه‌ها و چالش‌ها در توسعۀ گردشگری شهری استان چهارمحال و بختیاری نقش دارند (معناداری کمتر از 50/0) که در این میان، مؤلفه‌های بهره‌گیری از افراد غیرمتخصص، ضعف حمل‌و‌نقل و شبکۀ ارتباطی، نبود امنیت کافی، نگرش نامناسب به استان و عدم رسیدگی به جاذبه‌های گردشگری بیشترین نقش را دارد.

جدول3: نتایج آزمون تی تست

Table 3: T-test results

منبع: نویسندگان، 1403

در‌ادامه، به تأثیرگذاری هر‌یک از چالش‌ها بر توسعۀ گردشگری شهرهای استان چهارمحال و بختیاری بر‌اساس تحلیل مسیر معادلات ساختاری اقدام شده است.

روایی هم‌گرا

همان‌طور که در جدول 4 مشاهده می‌شود مقدار میانگین واریانس استخراج‌شده برای متغیرهای مکنون بیشتر از 5/0 است؛ بنابراین می‌توان گفت که روایی هم‌گرای مدل‌های اندازه‌گیری مطلوب است.

جدول4: مقدار‌های روایی مربوط به هر‌یک از متغیرها

Table 4: validity values related to each of the variables

منبع: نویسندگان، 1403

پایایی (کرونباخ و مرکب)

ضرایب آلفای کرونباخ تمامی متغیرها در این پژوهش از حداقل مقدار (7/0) بیشتر است. پایایی مرکب بر‌خلاف آلفای کرونباخ که به‏طور ضمنی فرض می‏کند هر شاخص وزن یکسانی دارد، متکی بر بارهای عاملی حقیقی هر سازه است؛ بنابراین پایایی مرکب معیار بهتری را برای پایایی ارائه می‏دهد. پایایی مرکب باید مقداری بیش از 7/0 را به ‏دست آورد تا بیانگر ثبات درونی سازه باشد. در جدول 5 نتایج پایایی ابزار سنجش به‏طور کامل آورده شده است.

جدول5: مقدار‌های پایایی مربوط به هر‌یک از متغیرها

Table 5: Reliability values related to each of the variables

منبع: نویسندگان، 1403

بررسی تأثیر چالش‌ها در توسعۀ گردشگری شهری

برای تحلیل و سنجش مدل این پژوهش از تحلیل داده‏ها با مدل معادلات ساختاری استفاده شده است. مدل‏یابی معادلات ساختاری مدلی آماری برای بررسی روابط خطی بین متغیرهای مکنون (مشاهده‌نشده) و متغیرهای آشکار (مشاهده شده) است. به ‏عبارت دیگر، مدل‏یابی معادلات ساختاری تکنیک آماری قدرتمندی است که مدل اندازه‏گیری (تحلیل عاملی تأییدی) و مدل ساختاری (رگرسیون یا تحلیل مسیر) را با یک آزمون آماری همزمان ترکیب می‏کند. پژوهشگران با این فنون می‏توانند ساختارهای فرضی (مدل‏ها) را رد یا انطباق آنها را با داده‏ها تأیید کنند. برای تحلیل مدل مفهومی پژوهش از نرم‌افزار اسمارت پی ال اس استفاده شد (شکل2 و شکل3).

شکل2: مدل اندازه‌گیری پژوهش با مقدار‌های بارهای عاملی و ضرایب مسیر (بتا) (منبع: نویسندگان، 1403)

Figure 2: Research measurement model with values of factor loadings and path coefficients (beta).

شکل3: مدل ساختاری نهایی پژوهش با مقدار‌های بحرانی (آمارۀ تی) (منبع: نویسندگان، 1403)

Figure 3: The final structural model of the research with critical values  (T statistic).

جدول 6: نتایج اثر‌های مستقیم و اندازۀ اثر مدل پژوهش

Table 6: Results of direct effects and effect size of the research model

منبع: نویسندگان، 1403

ارتباط بین متغیرهای مکنون در بخش مدل درونی پژوهش تحلیل شد. اولین معیار برای بررسی مدل درونی بررسی عدم هم‌خطی‌بودن متغیرهاست که به این منظور از عامل تورم واریانس (VIF) استفاده می‌شود. VIF بالاتر از 5 نشان‌دهندۀ هم‌خطی‌بودن بین متغیرهاست که با‌توجه به جدول 7 مشاهده می‌شود شرط عدم هم‌خطی برای هر متغیر رعایت شده است.

جدول7: نتایج شاخص‌های هم‌خطی

Table 7: Results of collinearity indicators

منبع: نویسندگان، 1403

ضرایب مسیر دومین معیار ارزیابی مدل درونی است که برای بررسی معنا‌داری آنها از رویۀ خودگردان‌سازی استفاده شده است. این ضرایب به‌همراه مقدار آمارۀ T متناظر خود، سطح معنا‌داری و فاصله اطمینان در جدول6 آورده شده است.

نتیجه‌گیری

نتایج تحلیل مسیر معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS نشان داد که چالش ضعف حمل‌و‌نقل و شبکۀ ارتباطی با ضریب تأثیر 24/0- و مقدار بحرانی 206/21-، بهره‌گیری از افراد غیرمتخصص با ضریب تأثیر 32/0- و مقدار بحرانی 918/3-، کمبود نیروی انسانی با ضریب تأثیر 29/0- و مقدار بحرانی 817/7-، عدم تبلیغات کارآمد با ضریب تأثیر 55/0- و مقدار بحرانی 389/13-، ضعف زیرساخت‌های گردشگری با ضریب تأثیر 26/0- و مقدار بحرانی 910/6-، عدم سرمایه‌گذاری مناسب با ضریب تأثیر 41/0- و مقدار بحرانی 605/9-، نبود برنامۀ راهبردی با ضریب تأثیر 21/0- و مقدار بحرانی 005/3-، عدم طرح‌های نیاز‌سنجی با ضریب تأثیر 31/0- و مقدار بحرانی 261/11-، مشارکت نداشتن بخش‌های مختلف با ضریب تأثیر 54/0- و مقدار بحرانی 221/18-، عدم بهره‌گیری از تجربه‌های مختلف با ضریب تأثیر 23/0- و مقدار بحرانی 810/5-، عدم تخصیص اعتبارات لازم با ضریب تأثیر 42/0- و مقدار بحرانی 003/14-، نگرش نامناسب به استان با ضریب تأثیر 72/0- و مقدار بحرانی 743/25-، نبود امنیت کافی با ضریب تأثیر 66/0- و مقدار بحرانی 832/24-، فصلی‌بودن گردشگری با ضریب تأثیر 25/0- و مقدار بحرانی 789/5-، عدم اطلاع‌رسانی کافی با ضریب تأثیر 48/0- و مقدار بحرانی 555/18-، نبود آموزش‌های کافی با ضریب تأثیر 35/0- و مقدار بحرانی 402/10-، عدم فرهنگ‌سازی با ضریب تأثیر 63/0- و مقدار بحرانی 238/15-، ضعف روحیۀ مهمان‌نوازی با ضریب تأثیر 23/0- و مقدار بحرانی 716/3-، عدم رسیدگی به جاذبه‌های گردشگری با ضریب تأثیر 60/0- و مقدار بحرانی 369/21-، ضعف مدیریت با ضریب تأثیر 88/0- و مقدار بحرانی 536/28، نبود نوآوری‌های لازم با ضریب تأثیر 65/0- و مقدار بحرانی 724/23-، ضعف خدمات با ضریب تأثیر 39/0- و مقدار بحرانی 854/19-، ضعف آگاهی و علم گردشگری با ضریب تأثیر 38/0- و مقدار بحرانی 187/12-، عدم بهره‌گیری از فناوری‌های نوین با ضریب تأثیر 69/0- و مقدار بحرانی 074/25-، ضعف جایگاه راهنمایان گردشگری با ضریب تأثیر 44/0- و مقدار بحرانی 187/12-، ضعف طرح‌های جامع گردشگری با ضریب تأثیر 37/0- و مقدار بحرانی 542/11-، بی‌توجهی به محیط زیست با ضریب تأثیر 19/0- و مقدار بحرانی 102/2-، نبود برند گردشگری با ضریب تأثیر 40/0- و مقدار بحرانی 114/3- و عدم برگزاری رویدادهای گردشگری با ضریب تأثیر 22/0- و مقدار بحرانی 991/12- بر توسعۀ گردشگری شهرهای استان چهارمحال و بختیاری تأثیر داشته است. در این میان، ضعف مدیریت بیشترین تأثیر و بی‌توجهی به محیط زیست کمترین میزان تأثیر را دارد.

همان‌طور که نتایج به‌خوبی نشان می‌دهد در راستای توسعۀ گردشگری شهری و برون از چالش‌های موجود در این استان لازم است که ابتدا مدیریت کارآمد برای توسعۀ گردشگری در قسمت‌های مختلف مرتبط مدنظر قرار گیرد و سپس فرهنگ‌سازی در‌زمینۀ توسعۀ گردشگری و نیز تبلیغات کارآمد برای بهبود نگرش مردم و گردشگران به استان صورت گیرد. در این راستا، می‌توان از صدا و سیما و شبکه‌های مجازی موجود در این زمینه بهره‌برداری مناسب را برد. همچنین، همگام و همراستا‌شدن با فناوری‌های به‌روز و پیشرفته در کلیۀ ساختارهای درگیر در بخش گردشگری از‌طرفی، ضمن بهره‌گیری بهینه از افراد توانمند و کارآمد در بخش گردشگری منجر به تبلیغات و معرفی مناسب جاذبه‌ها شده است که این خود باعث می‌شود فضاهای گردشگری، افراد و نهادهای مرتبط به فناوری‌های به‌روز به یکدیگر متصل شوند؛ درنتیجه با ترفندهای هوشمند و تکنولوژیکی می‌توان به‌ سمت‌و‌سوی توسعۀ پایدار در‌زمینۀ گردشگری شهری در استان چهارمحال و بختیاری رهسپار شدتوسعۀ زیرساخت‌ها و نیز رسیدگی متناسب به جاذبه‌ها نیز می‌تواند به این فرآیند توسعۀ پایدار سرعت کارآمد ببخشد؛ بنابراین می‌توان گفت که ضعف مدیریت یک مشکل اساسی در بسیاری از نهادها و سازمان‌های کنونی است که ابتدا باید در جذب و به‌کارگیری افراد از نظام شایسته‌سلاری مناسب بهره گرفت و سپس با تبلیغات مناسب در فضاهای مجازی و رسانه‌ای یک دیدگاه و نگرش مناسب را دربارۀ استان چهارمحال و بختیاری ایجاد کرد تا این استان با این تبلیغات به یک استان برند و نمونه‌گردشگری تبدیل شود. در‌ادامه، بهره‌گیری کافی از فناوری‌های نوین و به‌روز به‌خصوص در‌زمینۀ هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین در فضاهای مجازی می‌تواند روند توسعۀ گردشگری این استان را سرعت بخشد. همچنین، توسعۀ امنیت در بخش‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و عمومی در‌سطح استان چهارمحال و بختیاری و فضاهای گردشگری می‌تواند زمینه‌ساز بهتر توسعۀ گردشگری را فراهم کند. در این میان، استفاده از نظر‌ها، خلاقیت‌ها و نوآوری‌های لازم در گردشگری از داخل و بیرون از استان نیز می‌تواند بسیار مؤثر باشد که باید به‌خوبی از تجربه‌های موفق در این زمینه با برگزاری میتینگ‌ها، مسابقات، جشنواره‌ها در فضای مجازی و به‌صورت حضوری بهره جست.

نتایج به دست آمده از این قسمت با نتایج پژوهش ترابی و نادعلی پور (1401) همسو بوده است؛ زیرا نتایج در این مطالعه نشان داد که در بخش چالش‌ها عوامل اصلی چالش زیرساختی، چالش فرهنگی-اجتماعی، چالش مدیریتی، چالش محیطی و چالش اقتصادی و به‌دنبال آن کدهای فرعی نیز شناسایی شد. همچنین، برای هر‌یک از آنها در بخش فرصت‌های توسعۀ گردشگری، مؤلفه‌های اصلی امکانات رفاهی، جاذبه‌های گردشگری، عوامل انگیزشی، عوامل فرهنگی و اجتماعی و نیروی انسانی شناسایی شد. از سوی دیگر، مؤلفه‌های اقدام‌های آموزشی و تبلیغاتی، اقدام‌های زیربنایی و سیاست‌گذاری، اقدام‌های فرهنگی و اجتماعی، اقدام‌های نظارتی و بهداشتی، زیرساخت‌های ناوگان حمل‌ونقل عمومی و مسائل زیست‌محیطی به‌عنوان راهکارهای توسعۀ گردشگری شناسایی شد. همچنین، چالش‌ها و موانعی از‌جمله چالش‌ها و موانع اقتصادی، زیرساختی، فرهنگی-اجتماعی، مدیریتی و زیست‌محیطی وجود دارد. پژوهش حاضر با نتایج پژوهش مرادی و همکاران (1400) همسو بوده است؛ زیرا نتایج حاکی از آن است که گردشگری شهر جوانرود با ضعف‌های داخلی عدیده از‌جمله کمبود تسهیلات اقامتی، ضعف مدیریتی، نارسایی در بازاریابی و نبود نهادهای فعّال در‌زمینۀ گردشگری روبه‌روست. در‌مقابل، مهم‌ترین قوت داخلی، وجود بازارچۀ مرزی فعّال است. همچنین، مهم‌ترین فرصت بیرونی، صادرات محصولات شهر و تبدیل‌شدن به قطب گردشگری منطقه است. در‌مقابل، مهم‌ترین تهدید بیرونی نداشتن زیرساخت‌های ارتباطی مناسب و ظهور رقبای منطقه‌ای نیرومند در‌زمینۀ گردشگری است؛ بنابراین راهبردهایی برای کاهش نقاط ضعف و استفادۀ بهینه از فرصت‌ها تدوین و در‌نهایت، راهبردهای منتخب بر‌اساس ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمّی اولویت‌بندی شد که در آن راهبرد بهبود خدمات و تسهیلات رفاهی و اقامتی و راهبرد بازاریابی کار‌آمد گردشگری در راستای جذب گردشگران و سرمایه‌گذاران به‌ترتیب در اولویت اول و دوم قرار گرفت. همچنین، پژوهش حاضر با نتایج پژوهش خارجی همچون Sezerel & Deniz (2023) همسو بوده است؛ زیرا یافته‌های کیفی در این مطالعه نشان می‌دهد که توسعۀ گردشگری از گردشگری مبتنی بر طبیعت به گردشگری انبوه تغییر کرده است. علاقۀ کم گردشگران محلی به ورزش‌های آبی و عدم تبلیغ از مهم‌ترین چالش‌هاست. علاوه‌بر عدم تأکید بر ویژگی‌های بی‌نظیر منطقه‌های حفاظت‌شدۀ ویژه کمبودها در هماهنگی و مشکلات پایش منابع (ازجمله چالش‌های منحصربه‌فردی برای توسعۀ گردشگری پایدار) است.

بر‌اساس نتایج به دست آمده می‌توان پیشنهاد‌های ذیل را مطرح کرد.

• فرصت ایجاد کرسی برای فعّالان و ایجادکنندگان توسعۀ گردشگری مردمی در نهادهای ذی‌ربط، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، ادارۀ کل میراث فرهنگی و گردشگری، شهرداری و سایر دستگاه‌های اجرایی فراهم شود؛
• حضور فعّال در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی داخل و خارج از کشور و نمایش زیبایی‌ها و دیدنی‌های شهرهای چهارمحال و بختیاری به مهمانان شرکت‌کننده برای جلب توجه گردشگران، تهیۀ ماکت، عکس و پوستر آثار تاریخی و باستانی، آماده‌سازی گردشگر نقشه‌ها و بروشورهای حاوی اطلاعات لازم گردشگران، ارائۀ نمونه‌های بدیع از انواع صنایع‌دستی شهرستان‌های این استان (گلدوزی، منبت، قلمکار، قالی‌بافی و ...)، تهیه و پخش فیلم، اسلاید، انواع رادیو و برنامه‌های تلویزیونی و ... در معرفی این استان و جذب گردشگر ملاحظاتی خواهد داشت؛
• تسهیل و سهولت بیشتر دستگاه‌های اجرایی برای صدور مجوزهای گردشگردی به افراد علاقه‌مند در‌سطح شهرهای استان چهارمحال و بختیاری صورت گیرد؛
• احیا مجدد و مولّد‌سازی بسیاری از بناهای تاریخی و قدیمی شهرها که در آستانۀ خطر تخریب قرار دارد؛
• گسترش ارتباطات و وسایل حمل‌و‌نقل، توسعۀ خدمات هوانوردی و فرودگاهی و بهره‌برداری از مسیرهای ارتباطی و حمل‌و‌نقل خوب (خطوط دریایی، راه آهن، قطار شهری زیرزمینی و...) باعث افزایش علاقۀ عمومی گردشگران خواهد شد. از سوی دیگر، توسعۀ مناسب امکانات اقامتی و پذیرایی اعم از هتل‌ها، مسافرخانه‌ها و رستوران‌ها و ارتقای کیفی امکانات رفاهی، تفریحی و ورزشی تأثیر بسزایی در این زمینه خواهد داشت؛
• تأکید و تشویق دستگاه‌های اجرایی به اخذ میزبانی همایش‌ها، کارگاه‌ها و رویداد‌های ملی و بین‌المللی، مدنظر قرار گیرد؛
• ایجاد تسهیلات لازم برای بخش خصوصی از‌قبیل پرداخت وام‌های بلندمدت با سود کم، واگذاری زمین مناسب به قیمت دولتی، تسهیل صدور پروانۀ ساختمانی و رفع تشریفات اداری غیرضروری و دست‌و‌پاگیر برای ایجاد هتل، متل‌ها، رستوران‌ها، استراحتگاه‌ها و غیره، تسهیلات لازم صنعت گردشگری و تضمین امنیت سرمایه و سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری با دولت به‌منظور ایجاد انگیزه و رغبت در بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در این صنعت و صدور مجوز ورود تجهیزات و ماشین‌آلات لازم. در نظر گرفتن تخفیف‌های گمرکی و مالیاتی ویژه در این زمینه از‌دیگر راهکارهای مؤثر برای رشد و گسترش گردشگری در شهرستان‌های استان چهارمحال و بختیاری است؛
• مساعدت و همراهی کلیۀ دستگاه‌های اجرایی استان به‌ویژه دانشگاه‌ها و مراکز علمی برای حمایت از راه‌اندازی و میزبانی رویدادهای منطقه‌ای و ملی گردشگری در شهرهای مختلف استان صورت گیرد؛
• ایجاد و تضمین امنیت همه‌جانبه در بُعد خارجی، داخلی و ملی باید صورت گیرد. برای نیل به این هدف پس از برقراری امنیت کامل با استفاده از ابزارهای ارتباطی و رسانه‌های ملی و بین‌المللی باید امنیت کامل در استان وجود داشته باشد تا این استان مورد توجه عموم و گردشگران تمامی کشورهای جهان قرار گیرد؛
• ایجاد سازمانی مستقل، قوی و متمرکز با تشکیلات جدید و شرح وظایف برای حل مسائل و مشکلات مرتبط با گردشگری و صنعت گردشگری شهری استان، استفاده از تجربه‌های سایر استان‌ها و خارج از کشور، کاهش تشریفات و ... از‌جمله اصلاحات لازم در‌حوزۀ سازمان‌های گردشگری است که باعث رونق این صنعت خواهد شد.