اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات43
تعداد شماره‌ها1,837
تعداد مقالات14,931
تعداد مشاهده مقاله41,112,317
تعداد دریافت فایل اصل مقاله15,970,238
Aliabadi, Mahdi, Ghahremaninejad, Farrokh. (1404). Floristic Study of Estand Protected Region, Nehbandan, South Khorassan Province, Iran. , 17(62), 1-24. doi: 10.22108/tbj.2024.142561.1280
Mahdi Aliabadi; Farrokh Ghahremaninejad. "Floristic Study of Estand Protected Region, Nehbandan, South Khorassan Province, Iran". , 17, 62, 1404, 1-24. doi: 10.22108/tbj.2024.142561.1280
Aliabadi, Mahdi, Ghahremaninejad, Farrokh. (1404). 'Floristic Study of Estand Protected Region, Nehbandan, South Khorassan Province, Iran', , 17(62), pp. 1-24. doi: 10.22108/tbj.2024.142561.1280
Aliabadi, Mahdi, Ghahremaninejad, Farrokh. Floristic Study of Estand Protected Region, Nehbandan, South Khorassan Province, Iran. , 1404; 17(62): 1-24. doi: 10.22108/tbj.2024.142561.1280

Floristic Study of Estand Protected Region, Nehbandan, South Khorassan Province, Iran

Taxonomy and Biosystematics
مقاله 2، دوره 17، شماره 62، خرداد 2025، صفحه 1-24    اصل مقاله (2.21 M)
نوع مقاله: Original Article
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/tbj.2024.142561.1280
نویسندگان
Mahdi Aliabadi1؛ Farrokh Ghahremaninejad* 2
1Ph.D. Student, Department of Plant Sciences, Faculty of Biological Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2Professor, Department of Plant Sciences, Faculty of Biological Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده
Estand protected region, situated in the south of South Khorassan province, is the overlapping point of part of the flora of eastern Iran with western Afghanistan. The main characteristics of the region include high biodiversity, proximity to the Lut desert, a maximum height of 2111 meters, average annual rainfall of 102 mm, and serving as a transitional zone between the Irano-Turanian (IT) and Saharo-Sindian (SS) regions. Sampling was conducted randomly between 2019 and 2022 in an area of 101,051 hectares. The flora, life form, and chorology of the species were investigated. In this study, 106 taxa belonging to 96 species, 78 genera, and 30 families of Angiosperms, with 28 dicotyledonous families & one monocotyledon family, and Gymnosperms, with one family, were identified. The most important plant families & genera in terms of species richness were Asteraceae and Amaranthaceae with 19 species, and Artemisia, Cousinia, Haloxylon and Suaeda genera, each with 3 species. Chamaephytes and Therophytes were dominant life forms in the region, with 28% and 26%, respectively. Among them, 21 Psammophytes, 6 endemic species, and 30 medicinal species were identified. Chorologically, most of the species belong to the Irano-Turanian (IT) region (52%), and the conservation status was determined by GeoCAT online software. Thirteen (13.54%) species are classified as Critically Endangered (CR), 2 (2.08%) as Near Threatened (NT), and 81 (84.4%) as Least Concern (LC).
Keywords: Botany, East of Iran, Estand Protected Region, South Korassan Province, Taxonomy.
 
Introduction
The results of floristic research in conservation biology include the identification and evaluation of taxa that are vulnerable or at risk of extinction. Such studies allow more evolutionary units to be defined under conservation laws. Finding species with local medicinal properties can pave the way for future studies to discover medicines and beneficial properties for the health of human societies (Malekpourzadeh et al. 2024). The study of the flora of different regions of Iran is of great importance due to the very high diversity and richness of plants, from completely xerophytic plants to hydrophytic ones, along with their special geographical and biological features. The history of studies in this field dates back quite far. The presence of heights such as the Alborz and Zagros mountain ranges, vast pastures and plains between them, with a difference in elevation from 26 meters below sea level to 5774 meters, as well as climate and especially geological differences in different parts of the country, has caused a wide diversity in the fauna and flora of Iran. South Khorassan province, with an area of 88,404 km², is located in the east of Iran and covers 5.4% of the total area of the country. The length of the common border with Afghanistan is about 330 km. The main features of the studied region, the Estand Protected Region, include its high geological diversity, proximity to the Lut desert, numerous springs, and the distance from the village of Estand to the Afghanistan border in the east of the country, which is 77 km. The region is situated on the ecotone border of the Irano-Turanian (IT) and Saharo-Sindian (SS) regions, with a maximum elevation of 2111 meters and an average annual rainfall of 102 mm.
Materials and methods
To conduct the floristic study of the Estand protected area, the preliminary preparations involved obtaining maps of the area from the Environmental Protection Organization of Birjand, South Khorassan Province. These maps were used together with the existing GeoCAT (Geospatial Conservation Assessment Tool) findings to analyze the conservation status of the species. Subsequently, a comprehensive survey was conducted on the site. Plant specimens were systematically collected during the periods from 2019 to 2022, during different growing seasons, and were identified using known plant classification methods and floristic scientific resources, especially the database of the IPNI-POWO websites. The sampling process was carried out in 15 stages in the study area, during which comprehensive photographic documentation of all samples in their natural habitat was made. Then the collected samples were transferred to the herbarium botanical laboratory of Kharazmi University (T) for identification. Following preparation and cleaning, each sample was mounted on specialized cardboard sheets. The specimens collected in this study are currently kept in the herbarium of Kharazmi University (T).
 
Research Findings
The field research findings of the Estand protected region show that in the last few years (2019-2022), the floristic composition and the protective status of flora in the region have decreased significantly under the influence of mining activities, livestock grazing, and the spread of pests and diseases, which has resulted in the Critically Endangered (CR) status of 13% of the species in the region, as indicated by the GeoCAT findings, and the low number of identified taxa (106). This situation requires stronger management by the relevant organizations to restore the natural resources of the region. Among the 250 plant samples collected, 96 plant species belonging to 30 families and 78 genera were documented. The most abundant families, including Asteraceae and Amaranthaceae, each with 19 species, and the most abundant genera, including Cousinia, Artemisia, Haloxylon, and Suaeda, each with 3 species, indicated not only high speciation but also high diversity of distribution. On the other hand, the chorology of the species shows that the percentage of Irano-Turanian (IT) species has reached 52%, which itself is evidence of the influence of Saharo-Sindian (SS) elements from the south on the Irano-Turanian (IT) region in the north, or the expansion of its ecotone border from south to north.
 
Discussion of Results & Conclusion
The analysis of life forms of plants in the region revealed the prevalence of chamaephytes (28%), indicating that in the flora of the region, the forms of shrubs and semi-shrubs are more common. This situation, which can be seen in most areas of South Khorassan, is a sign of the desert and semi-desert environment prevailing in the region, which occurs under the influence of low rainfall and atmospheric precipitation, livestock grazing, and seasonal river floods. The percentage of annual species or therophytes (26%) indicates that, from the point of view of edaphics, annual species can spread significantly in the shallow soil bed provided. The closeness of chamaephytes percentages with therophytes is another sign of unfavorable weather conditions in the region. The low percentage of hemicryptophytes (19%) and geophytes (4%) supports the claim that the region did not have the necessary power and opportunity to expand rhizome and tuberous species. This issue can be related to the presence of dominant animal species in the region, such as Hystrix indica Kerr, or other root-eating rodents, which have practically caused the destruction of tuberous species due to the droughts of the last several years. This has introduced damage to plant communities, especially the Pistacia atlantica Desf. trees, or it could be a sign of the presence of livestock, camels, goats, and sheep that eat roots, preventing the regeneration of pastures, which needs to be solved by serious management and control of overgrazing. In terms of chorology, plant species from the Irano-Turanian (IT) region (52%) demonstrated extensive distribution within the studied region, while only 13% exhibited a wide distribution (PL). Specifically, 35 species, constituting 35% of the total, belonged to other regions such as IT-SS, IT-SA, IT-OS, IT-M, SS-SA, and OS only. In other words, the ecotone of the Saharo-Sindian (SS) region is expanding into the IT region.
 
کلیدواژه‌ها
Botany؛ East of Iran؛ Estand Protected Region؛ South Korassan Province؛ Taxonomy
اصل مقاله

مقدمه

بررسی‌های فلوریستیک گسترده مانند مطالعه فلور یک استان، نقطه شروع ارزیابی تنوع زیستی یک ناحیه است که با تشخیص محدوده پراکنش جغرافیایی آرایه‌ها، شناخت گونه‌های انحصاری، بومی و یا غیربومی آن میسّر می‌شود (Simpson, 2019). پوشش گیاهی هر ناحیه حاصل مجموعه‌ای از برهم‌کنش زیستی آن ناحیه جغرافیایی با عوامل مختلف زیست محیطی و تاریخچه تکاملی گیاهان آن ناحیه است (Mohammadi et al., 2021). در یک ارزیابی فلوریستیک، طیف گسترده‌ای از شاخص‌های فلوریستیک، زیست‌شناسی و جغرافیای گیاهی هر کدام از گونه‌ها برای برآورد تنوع زیستی آن ناحیه، از اهمیت بالایی برخوردارند (Yousefi, 2006; Zhu et al., 2019). این مطالعات فلوریستیک هستند که با ردیابی گونه‌های جدید یک منطقه به حفظ منابع طبیعی آن مکان کمک می‌کنند (Feizi et al, 2014). یافتن گونه‌هایی با خواص دارویی محلی می‌تواند راه‌گشای مطالعات بعدی برای یافتن داروها و خواص مفید در جهت سلامت جوامع بشری باشد (Malekpourzadeh et al., 2024).

اشکال زیستی گیاهان یک منطقه حاصل تعادل بین محیط زیست با گونه‌های گیاهی آن هستند که حاصل آن به سازش گیاهان منجر شده است. اشکال زیستی زیستگاه‌های مختلف، به‌طور ویژه‌ای، نماینده محیط زیستی هستند که پراکنش جغرافیایی آن‌ها را رقم زده است (Vaseghi et al., 2008).

در مطالعات کورولوژیک، با بررسی دامنه پراکنش جغرافیایی گیاهان یک منطقه، گونه‌های بومزاد آن منطقه شناسایی می‌شوند ( Abbasi et al., 2012; Feroz et al., 2016). بومزادی به مفهوم محدودشدن پراکنش جغرافیایی یک آرایه (اعم از گونه یا سرده)، به یک منطقه جغرافیایی خاص است (Darbyshire et al., 2017) .مراکز بومزادی مناطقی هستند که شمار آرایه‌های انحصاری آن نسبت به مناطق پیرامونی افزایش معنی‌داری دارد (Crisp et al., 2001) و حضورشان در یک مکان خاص به‌عنوان منطقه‌ای حفاظت‌شده از اهمیت بالایی برخوردار است (Ceballos et al., 1998; Crosby, 1994; Jetz et al., 2004; Linder, 2001; Myers et al., 2000)

در ایران پنج منطقه آندمیسم شناسایی شده است (Noroozi et al., 2018) که تماماً درون نقطه داغ تنوع زیستی ایرانو-آناتولی قرارگرفته‌اند و از مشخصات مشترک همه آنها وجود کوه‌های مرتفع در آنهاست. بالغ بر 8100 گونه گیاه آوندی در ایران، شناسایی شده است که حدود %30 آنها احتمالا بومزاد هستند (Ghahremaninejad et al., 2017).

در ایران مطالعات فلوری متنوعی انجام شده است. یکی از مزیت‌های مطالعات فلوری (Ghahremaninejad et al., , 2012b; Memariani et al., 2016; Mohammadi et al., 2021; Moghanloo et al., 2023  2012a,)

معرفی سیمای دقیق‌تری از تنوع گیاهی آن است و غنای بیش از پیش نمونه‌های هرباریومی، کمک شایانی به مطالعات بیوسیستماتیک از گرده و کرک گرفته تا جنبه‌های مولکولی (Fereidounfar et al., 2016) می‌کند.

آثار طبیعی ملی ایران، تحت نظر سازمان حفاطت محیط زیست، در چهار گروه پارک ملی، پناهگاه حیات وحش، اثر طبیعی ملی و منطقه حفاظت‌شده طبقه‌بندی و تعریف می‌شوند (Kolahi et al., 2013). مطالعه فلور این مناطق طبیعی ملی، در قالب طرح‌های پژوهشی در گرایش‌های مختلف کشاورزی و زیست شناسی و مطالعه فلور ایران، می‌تواند همراه با مقایسه غنای گونه‌ای مناطق مختلف ایران با سایر نواحی مجاور، ارزش حفاظت از این مناطق را دوچندان کند (Ezazi et al., 2014).

استان خراسان جنوبی با مساحتی بالغ بر 151193 کیلومتر مربع در شرق ایران واقع است که %4/5 از مساحت کل کشور را در بر می‌گیرد. ناهمواری‌های استان خراسان جنوبی به دو قسمت نواحی کوهستانی (شمالی، مرکزی و جنوبی) و سرزمین‌های هموار یا دشت‌ها (دَق و کویر) تقسیم می‌شود. این استان از شمال به استان خراسان رضوی، از غرب به استان یزد و از جنوب به استان سیستان و بلوچستان و کرمان و از شرق به کشور افغانستان محدود می‌شود. طول مرز مشترک با افغانستان حدود 330 کیلومتر است. بوم سازگان‌های طبیعی آن شامل مراتع (متراکم، نیمه متراکم، کم تراکم)، جنگل (نیمه انبوه، تنک، دست کاشت، بیشه‌زارها و درختچه‌زار) می‌شوند. گونه‌های گیاهی در چهار گروه دارویی، علوفه‌ای، صنعتی، درختی و درختچه‌ای هستند (Forces, 2018). فقدان یک گزارش جامع فلوریستیک از منطقه حفاظت‌شده استند که مشتمل بر مواردی چون تعیین گونه‌های انحصاری، اشکال زیستی، کورولوژی، جایگاه حفاظتی گونه‌ها و معرفی گیاهان دارویی آن، دلیل اصلی انجام پژوهش حاضر است.

 

مواد و روش‌ها

منطقه مورد مطالعه

منطقه حفاظت‌شدۀ استند در جنوبی‌ترین بخش منطقه ایرانو-تورانی استان خراسان جنوبی، هم‌مرزی با عناصر نفوذی صحارا-سندی در جنوب ایران (Zohary, 1973)، از راهرویی برای پذیرش گونه‌های از افغانستان و احراز گونه‌های انحصاری و مهاجم سایر استان‌های هم‌جوار به‌ویژه سیستان و بلوچستان و کرمان واقع در شرق و جنوب خود است.

منطقه جغرافیایی ِاستِند، با مساحت تقریبی 101051 هکتار، واقع درجنوب شهرستان نهبندان، استان خراسان جنوبی، در موقعیت "30 '53 °59 تا "30 '18°60 طول شرقی و "30 '1 °31 تا "30 '25 °31 عرض شمالی قرار دارد. فاصله روستای استند تا افغانستان در شرق کشور، 77 کیلومتر است. بر اساس مصوبۀ (مورخ 21 آذرماه 1402) شورای عالی ادارۀ کل محیط زیست استان خراسان جنوبی بالغ بر %3/13 مساحت استان با بیش از ۲ میلیون و ۶ هزار و ۲۱۳ هکتار از اراضی آن به 12 منطقۀ حفاظت‌شده و سه پناهگاه حیات وحش اختصاص دارد که سهم شهرستان نهبندان یک منطقه حفاظت‌شدۀ استند واقع در جنوب و یک پناهگاه حیات وحش به نام تالاب کَجی نمکزار در شمال استند است (شکل 1)[1]. منطقه استند در جنوب غرب دشت لوت قرار دارد و ازنظر ژئومورفولوژیک و فیزیوگرافی به دو واحد طبیعی کوهستانی و سرزمین‌های هموار، تقسیم‌پذیر است. بیشترین مساحت را مناطق کوهستانی با ارتفاع بیش از 2000 متر مشرف به دشت تشکیل می‌دهد و سایر مناطق هموار و ارتفاعات 500 متر و بالاتر است. دامنۀ ارتفاعی از 833 متر تا 2111 متر از سطح دریا در شمال روستای استند متغیر است. رشته‌کوه‌های این منطقه در اثر بسته‌شدن باریکه اقیانوسی و برخورد پوسته اقیانوسی با لبۀ قاره‌ای در دوره ترشیاری بوده‌اند و بیشترشان از سنگ‌های آذرین هستند (Ghasempour et al., 2011 Forces, 2018;).

شکل 1- تصویر سمت راست: نقشه جانمایی مناطق تحت مدیریت حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی و موقعیت منطقه حفاظت‌شده استند واقع در جنوب استان خراسان جنوبی (محل دایره در نقشه: محدودۀ سبزرنگ) (مقیاس: 1 سانتی متر = 100 کیلومتر)؛ تصویر سمت چپ: نمای دو بعدی ماهواره‌ای منطقۀ استند و ایستگاه‌های جمع آوری نمونه (نقاط آبی؛ 32 ایستگاه) (نقطه قرمز: روستای استند) (مقیاس: یک سانتی متر = 2 کیلومتر) (گوگل ارت، 2024).

Figure 1- The right image: The Map of the Areas under the management of South Khorassan Environmental Protection & Location of Estand Protected Region in the south of South Khorassan Province (Loc.: The Circle with Green box inside) (scale: 1 cm = 100 km). The Left image: 2D View satellite of Estand P.R. & most of sampling stations (Blue Points, 32 stations) (Red Point: Estand village ((scale: 1 cm = 2 km) (Google Earth, 2024).

 

براساس اطلاعات ماهانه ایستگاه هواشناسی نهبندان در بازۀ زمانی سال‌های (1399-1401)، متوسط بارندگی سالیانه این منطقه 03/ 102 میلیمتر و متوسط دمای سالیانه 66/20 درجه سلسیوس است. فصول مرطوب سال پاییز و بهار (1399-1400) است. پرباران‌ترین ماه‌های سال: آبان ماه با 44 میلیمتر (سال 1399) و اردیبهشت ماه 8/35 میلیمتر (سال 1400) است. سردترین ماه سال دی ماه، 5/2- درجه (سال 1399) و گرم‌ترین ماه سال، مرداد ماه، با میانگین دمایی 6/40 درجه سلسیوس (سال 1402) است. اقلیم منطقه براساس شاخص آمبرژه معتدل و خشک در فصول پاییز، زمستان و بهار و براساس شاخص دومارتن اقلیم خیلی گرم و خشک در تابستان تعریف شده است که شاهد تأثیر این اقلیم بر پوشش گیاهی منطقه هستیم (Ramazanigoorabi, 2004). براساس آخرین گزارش ایستگاه سینوپتیک نهبندان (سال‌های 1399 تا 1401)، میانگین سالانه تعداد روزهای یخبندان به 34 روز می‌رسد که بیشترین روزهای یخبندان آن در ماه‌های ژانویه (دی ماه) هر سال و درمجموع به تعداد 52 روز رخ داده و کمترین آن در ماه‌های آبان (نوامبر) و اسفند (مارس) به مدت 1 روز بوده است. میانگین سالانه رطوبت نسبی در شهرستان نهبندان طی دوره 4 ساله، معادل %62/20 است که بیشترین میانگین ماهانه آن مربوط به دیماه (ژانویه) و برابر با %88/41 و کمترین میانگین ماهانه آن مربوط به خرداد ماه (ژوئن) و برابر با %4/7 و شهریور ماه (سپتامبر) و برابر با %28/8 است. حداکثر رطوبت نسبی در ماه‌های زمستان و حداقل رطوبت نسبی از اواخر بهار آغاز و تا اواسط پاییز (آبان ماه) طول می‌کشد. اطلاعات آماری سال‌های اخیر (1399-1402) از ایستگاه سینوپتیک نهبندان حاکی از آن است که میزان تبخیر میانگین ماهانه از صفر میلیمتر در دیماه و بهمن ماه الی حدود 580 میلیمتر در ماه‌های تیر و مرداد در نوسان است. حداکثر تبخیر در جنوب و در منطقه استند و حداقل آن در شمال شهرستان دیده می‌شود. نزدیک‌شدن به فصل تابستان و شروع وزش بادهای 120 روزه سیستان از خرداد ماه تا اواخر تابستان به‌عنوان اصلی‌ترین عوامل افزایش تبخیر در منطقه است. با توجه به نمودار آمبروترمیک، تنها دیماه با میانگین بارندگی 3/50 میلیمتر در طول این سال‌ها (1399-1402) ماه مرطوبی بوده است (شکل 2) و محیط زیست شهرستان نهبندان به مدت یازده ماه دیگر سال در وضعیت کمبود نزولات جوی و خشکسالی قرار دارد.

 

شکل 2- منحنی آمبروترمیک منطقه حفاظت‌شدۀ استند (1399-1402).

Figure 2- Ombrothermic Curve of Estand Protected Region (2019-2022).

 

 

شکل 2- منحنی آمبروترمیک منطقه استند در بین سال‌های 1399 تا 1402

Figure 2- Ombrothermic Curve of Estand Protected Region (2019-2022)
 

شکل 2- منحنی آمبروترمیک منطقه استند در بین سال‌های 1399 تا 1402

Figure 2- Ombrothermic Curve of Estand Protected Region (2019-2022)
 

شیوۀ جمع‌آوری اطلاعات

پس از انجام مطالعات اولیه، مشخص شد تاکنون گزارش جامع فلوریستیک از منطقه هدف انجام نشده است؛ بنابراین، پس از اخذ «مجوز ورود به منطقه» از سازمان حفاظت محیط زیست استان خراسان جنوبی، اولین بازدید میدانی از منطقه هدف در دی ماه سال 1398 انجام شد و پس از کارشناسی و مشاهدۀ نقشه‌های توپوگرافی، منطقه استند برای انجام مطالعه فلوریستیک انتخاب شد و بدین منظور نمونه‌برداری به روش رایج تصادفی، همزمان با عکسبرداری‌های میدانی در طول چهار فصل رویشی از زمستان سال 1398 تا پایان پاییز سال 1401 در طی 15 سفر، جمع‌آوری در 32 ایستگاه، تداوم یافت و به اتمام رسید (شکل 1). برای شناسایی دقیق برای هر آرایه، سه نمونه جمع‌آوری شدند و طبق روش علمی مرسوم پس از انجام مراحل ثبت اطلاعات میدانی در دفترچه یادداشت صحرایی، پرس و خشک‌کردن نمونه‌ها، هر یک، برچسب‌گذاری و برای فرایند شناسایی، به محل هرباریوم تهران (T) دانشگاه خوارزمی منتقل شدند ودرنهایت، نمونه‌ها با کمک کتب مختلف فلور و منابع معتبر، شناسایی علمی شدند.

 برای شناسایی نمونه‌ها از منابع فلور مرجع شامل فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2015)، فلور شوروی (Komarov, 1968-2001)، فلور ایران (Assadi et al., 1989-2023)، فلور اروپا (Tutin et al., 1964-1980)، فلور عراق (Townsend et al., 1966-1980)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1988)، فلور شرق (Boissier, 1984-1988)، فلور پاکستان (Schmid, 2002)، چک‌لیست گیاهان آوندی افغانستان (Breckle et al., 2013)، فهرست گندمیان ایران (Bidarlord & Ghahremaninejad, 2022) و آخرین مقالات انتشاریافته (Breckle, 2007; Ezazi et al., 2014; Ghahremaninejad et al., 2012a, 2012b; Ghahremaninejad et al., 2017; Leonard, 1989) استفاده شد.

 کورولوژی گونه‌ها براساس تلفیقی از طبقه‌بندی‌های ژئوبوتانی زهری (Zohary, 1973)، چک‌لیست فیتوکوری لئونارد (Leonard, 1988)، و رابطه جغرافیای گیاهی بین فلور آسیای غربی-آفریقای وایت-لئونارد (White & Leonard, 1991) تعیین شدند و به‌منظور تطبیق نام علمی آرایه‌ها براساس نظام طبقه‌بندی (2016) APG IV، و تعیین اسامی مؤلفان، از آخرین اطلاعات تارنمای ایپنی (IPNI) (The International Plant Names Index) به نشانی اینترنتی www.ipni.org/  استفاده شد (جدول 1). شکل زیستی گونه‌ها نیز براساس طبقه بندی رانکایر (Raunkiaer, 1934) تعیین شدند (شکل 7).

سرده‌های تک گونه و گونه‌های نادر منطقه ابتدا از کتاب تنوع زیستی گیاهان ایران (Ghahreman & Attar, 1999) استخراج شدند و سپس براساس آخرین اطلاعات پایگاه تارنمای پوو (POWO)، (Plants of the World Online) به نشانی اینترنتی www.powo.science.kew.org پراکنش جغرافیایی گونه‌های هر سرده، تعیین شدند. نام فارسی معتبر گونه‌ها براساس فرهنگ نام‌های گیاهان ایران (Mozaffarian, 2006) تعیین شدند و آرایه‌های بومزاد و وضعیت حفاظتی گونه‌های منطقه با استفاده از کتاب داده‌های قرمز ایران (Jalili & Jamzad, 1999) و پایگاه‌های دادۀ فهرست قرمز اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت، IUCN (International Union for Conservation of Nature) به نشانی اینترنتی www.iucn.org و نرم‌افزار تحت وب GeoCAT (Geospatial Conservation Assessment Tool) به نشانی اینترنتی  www.geocat.iucnredlist.org استخراج و تعیین شدند (جدول 1).

درخور ذکر است ژئوکت ابزاری منبع باز (open source) و مبتنی بر مرورگر است که برای ارزیابی حفاظتی زمین فضایی (Geospatial) فهرست قرمز گونه‌های گیاهی استفاده می‌شود. این آنالیز با کمک داده‌های موقعیت مکانی حاصل شده و مبتنی بر دو جنبه از محدودۀ جغرافیایی یک گونه به نام‌های وسعت حضور (EOO: Extent of Occurrence) و محدودۀ اشغال (AOO: Area of Occupancy) است. در تمام موارد باید دست‌کم سه نقطه در نقشه پراکنش ثبت شوند تا مساحت نهایی محاسبه شود. در هنگام ثبت داده‌های جغرافیایی گونه، اطلاعات پایگاه‌های داده شامل Fliker, GBIF, iNaturalist, Scratchpads و داده‌های رخداد تولیدی کاربر، ترکیب و ثبت می‌شوند و در پایان نقاط همه پایگاه‌های داده‌های فوق در محیط گوگل مپس (Google Maps) نمایش داده می‌شوند.

نتایج

بیشترین تنوع گیاهی منطقه استند در دامنه ارتفاعات و کمترین آن در مناطق حاشیۀ کویر، زمین‌های مجاور فعالیت‌های کارخانه‌های شن شویی و معدن کاوی آندالوزیت و کوه‌های مینیاتوری (مریخی) منطقه است (شکل 8). در این مطالعه از حدود 250 نمونه گیاهی آوندی جمع‌آوری‌شده منطقه 106 آرایه، 96 گونه، 9 زیر گونه و 1 واریته که به 78 سرده و 30 تیره تعلّق دارند، شناسایی شدند. نهانزادان آوندی در منطقه مشاهده نشدند. از گروه پیدازادان آوندی شامل بازدانگان با یک تیره، یک سرده و یک گونه (%3) و نهاندانگان شامل تک‌لپه‌ای‌ها با یک تیره، 7 گونه و 5 سرده و (حدود %9) و دو لپه‌ای‌ها با 28 تیره، 88 گونه، 74 سرده (%90) از کل گونه‌ها را به خود اختصاص داده است (شکل 3).

شکل 3- گروه‌های گیاهان آوندی منطقه حفاظت‌شدۀ استند براساس درصد فراوانی آرایه‌ها.

Figure 3- The groups of vascular plants Estand Protected Region according to the Frequency of taxa.

 

از میان 30 تیرۀ مورد شناسایی، تنها دو تیرۀ کاسنیان،Asteraceae  با 21 آرایه متعلق به 15 سرده و 19 گونه و دو زیر گونه و تاج خروسیان،  Amaranthaceae با 19 آرایه متعلق به 13 سرده و 19 گونه در رده دوم با بیشترین تعداد آرایه برخوردارند. مابقی تیره‌های بزرگ منطقه بالای یک سرده، در شکل 4 و جدول 1 مشاهده می‌شوند.

 

شکل 4- تعداد سرده‌ها و گونه‌ها در تیره‌های بزرگ منطقه حفاظت‌شده استند.

Figure 4- Number of genera and species in large Families of Estand Protected Region.

 

در مطالعه کورولوژیک منطقه حاضر 50 آرایه (حدود %52) به ناحیه ایرانو-تورانی (IT)، 13 آرایه چند منطقه‌ای (PL) (معادل %13)، 17 آرایه (معادل %18) ایرانوتورانی-صحارا سندی (IT-SS) و 6 آرایه (معادل %6) ایرانوتورانی-عمانی سندی (IT-OS)، 3 آرایه (معادل %3) صحارا سندی (SS) و 3 آرایه (معادل %3) ایرانوتورانی-صحاراعربی (IT-SA) و 2 آرایه (معادل %2) ایرانوتورانی-مدیترانه‌ای (IT-M) و 2 آرایه (معادل %2) عمانو سندی (OS) و تنها 1 آرایه (معادل %1) صحارا سندی-صحارا عربی (SS-SA) است (شکل 5 و جدول 1).

 

شکل 5- فراوانی کوروتیپ‌های مختلف گیاهان منطقه حفاظت‌شدۀ استند.

Figure 5- Frequency of different Chorotypes in Estand Protected Region.

 

تعداد گونه‌های سرده‌های مورد شناسایی منطقه تعیین شدند. درمنه Artemisia، هزار خار Cousinia، تاغ Haloxylon و سیاه شور Suaeda هر کدام با 3 گونه در ردۀ اول و تعدادی از سرده‌های دو گونه‌ای در شکل 6 و جدول 1 معرفی می‌شوند.

شکل 6- فراوانی گونه‌ها در سرده‌های بزرگ منطقه حفاظت‌شده استند.

Figure 6- Frequency of species in large genera of Estand Protected Region.

 

حاصل پراکنش جغرافیایی گیاهان در منابع فلور و مرجع پوو (POWO) تنها 6 آرایه انحصاری ایران (حدود %6) در منطقه حفاظت‌شده استند، شناسایی شده‌اند و عبارت‌اند از:

ا-Achillea eriophora DC.  2- Cousinia lepida Bunge ex Boiss. 3- Echinops robustus Bunge. 4- Senecio subnivalis Ajani, Noroozi & B.Nord. 5- Nepeta mirzayanii Rech.f. & Esfand. 6- Andrachne fruticulosa Boiss.

شکل زیستی گونه‌های شناسایی‌شده (شکل 7، جدول 1) نشان می‌دهد کامفیت‌ها %28 (27 گونه)، تروفیت‌ها %26 (25 گونه)، فانروفیت‌ها %22 (21 گونه)، همی کریپتوفیت‌ها %19 (19 گونه) و ژئوفیت‌ها %5 (5 گونه) مهم‌ترین اشکال زیستی منطقه‌اند.

شکل 7- شکل زیستی گونه‌های منطقۀ حفاظت‌شدۀ استند.

Figure 7- Life forms of species of Estand Protected Region.

 

یافته‌های حاصل از آنالیز GeoCAT در جدول 1 نشان می‌دهند در منطقه استند، 13 گونه (%5/13) در بحران انقراض (CR: Critically Endangered)، 2 گونه (%2) در شرف تهدید (Near Threatened :NT) و 81 گونه (%4/84) در کمترین نگرانی انقراض (LC: Least Concern) قرار دارند.

سیمای کلی رویشگاه‌ها و بعضی گروه‌های گیاهی منطقه، در شکل‌های (8-9) مشاهده می‌شود:

 

شکل 8- رویشگاه‌های اصلی منطقه حفاظت‌شدۀ استند.

Figure 8- The main habitats of Estand Protected Region.

 

1 - رودخانه سه رود، شمال استند، 17/10/1398 2 - کوه‌های مریخی یا مینیاتوری، شرق استند، 18/01/1400 3 - روستای گیشی چاه، غرب استند، 27/5/1399 4-  جامعه ارمک و فرفیون بلوچی حاشیه رود، مرکز استند، 19/12/1399 5- جنگل بنه، مرکزاستند، 5/8/1401  6- جنگل بنه و تنگرس، مرکز استند، 7/5/1399 7- لاخ بند زیر، جنوب استند، 19/12/1399 8 – دامنه کوهستانی رود پیسمی، جنوب استند، 5/8/1401 9- کویر حیدر آباد، جنوب استند، 19/12/1399

 

 شکل 9-1. تصاویر برخی گونه‌های گیاهی شایع در منطقه حفاظت‌شدۀ استند:

  1. Prunus lycioides (Spach) C.K. Schneid. (Rosaceae) 2. Rumex vesicarius L. (Polygonaceae) 3. Gymnocarpos decander Forssk. (Caryophyllaceae) 4. Cymbopogon iwarancusa. subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko (Poaceae) 5. Stocksia brahuica Benth. (Sapindaceae) 6. Cenchrus orientalis (Rich.) Morrone (Poaceae) 7. Ephedra strobilacea Bunge (Ephedraceae) 8. Salvia santolinifolia Boiss. (Lamiaceae) 9. Krascheninnikovia ceratoides (L.) Gueldenst. (Amaranthaceae) 10. Jurinea carduiformis (Jaub. & Spach) Boiss. (Asteraceae) 11. Limonium suffruticosum (L.) Kuntze (Plumbaginaceae) 12. Astragalus dactylocarpus subsp. acinacifer (Boiss.) E. Ott (Fabaceae).

 

 

شکل 9-2. تصاویر برخی گونه‌های گیاهی شایع در منطقه حفاظت‌شدۀ استند (ادامه):

  1. Phagnalon nitidum Fresen. (Asteraceae) 14. Senecio subnivalis Ajani, Noroozi & B. Nord. (Asteraceae) 15. Prosopis farcta (Banks & Sol.) J.F.Macbr. (Fabaceae) 16. Astragalus fasciculifolius Boiss. (Fabaceae) 17. Pistacia atlantica Desf. (Anacardiaceae) 18. Dracocephalum royleanum Benth. (Lamiaceae) 19. Euphorbia gedrosiaca Rech.f., Aellen & Esfand. (Euphorbiaceae) 20. Plantago ciliata Desf. (Plantaginaceae) 21. Bassia eriophora (Schrad.) Asch. (Amaranthaceae) 22. Echinops robustus Bunge (Asteraceae) 23. Acanthophyllum laxiusculum Schiman-Czeika (Caryophyllaceae) 24. Acantholimon erinaceum (Jaub. & Spach) Lincz. (Plumbaginaceae).

 

بحث

در منطقه مورد مطالعه وجود جنگل‌های بَنه Pistacia atlantica Desf.، تنگرس Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid. و قیچ Zygophyllum atriplicoides Fisch. & C.A.Mey. و سایر گونه‌های همراه بستر مناسبی برای تداوم زیستگاه‌های حیات وحش اعم از پستانداران، پرندگان و خزندگان شده که با وجود مراقبت‌های زیست محیطی چند سالۀ اخیر همچنان نیازمند حفاظت ویژه است (Ghollasimood et al., 2014). کاهش نزولات جوی، شیوع بیماری‌ها و گسترش جمعیت تَشی (سیخور، نهبندانی) (Hystrix indica Kerr.)، بزرگ‌ترین جوندۀ ایران، به دنبال نبود پستاندارانی چون پلنگ در منطقه، نقش بارزی در کاهش جمعیت درختان بنه داشته است و ازطرفی تنش حاصل از چرای دام‌ها به‌ویژه شتر، گونه‌های نادر را در خطر قرار داده است (Ghahremaninejad, 2023 & Aliabadi). مجاورت با دشت لوت در بخش‌های جنوب غربی، تبخیر بالا و وزش بادهای محلی خطر احتمالی گسترش کویر را به سایر مناطق استان در پی دارد (Ashrafzadeh et al., 2012). ظرفیت بالای زیست-زمین شناختی منطقه باعث شده است از دیرباز این منطقه و سایر مناطق همجوار استان هدف پژوهش‌های متعددی واقع شوند (Abbasi et al., 2012; Aliabadi, 1997, 2019; Eftekharnejad, 1980; Ghasempour et al., 2011; Sotoodeh et al., 2022; Stocklin, 1968)

حوزه رویشی نوبوسندی (معادل حوزه سندی زهری) از ناحیه رویشی صحارا سندی، نوار باریکی از جنوب ایران است که از طرف غرب به شرق از قصر شیرین تا سراوان و جالق در بلوچستان امتداد دارد و هرچه قدر از غرب به شرق می‌رویم، بر وسعت آن افزوده می‌شود. بخش مرکزی این حوزه رویشی مانند یک خلیج در دل ناحیه ایرانو-تورانی نفوذ می‌کند و ازطریق هامون جازموریان وارد بم و ازطریق شهداد تا راور، طبس و بافق یزد ادامه می‌یابد؛ بنابراین، حضور عناصری از گونه‌های شایع ناحیه رویشی صحارا سندی در جنوب ایران در نوار مرزی استان خراسان جنوبی با کرمان، طبس و حتی با استان سیستان و بلوچستان می‌تواند دلیلی بر این مدعا باشد که وسعت حوزه رویشی نوبوسندی از غرب به شرق درحال گسترش است و مساحت بالای مرزبوم (Ecotone) ایجادشده تصورشدنی است (, 1989 Leonard, 1988; Takhtajan, 1986; Zohary, 1973).

 ازطرفی دلیل اصلی این مرزبوم را می‌توان مرتبط با پارامترهای خاص اقلیمی ناحیه ایرانو-تورانی (شاخص قاره‌ای، برودت زمستانه، بارش‌های فصلی) حاکم بر منطقه دانست. بخش مرکزی غربی منطقه ایرانو-تورانی (پرونس ایران-آناتولی) بهترین نماینده قلمرو ایرانو-تورانی است که در آن هر دو جنبه اقلیمی و فلورستیکی آن با مناطق مجاور، همپوشانی حداقلی یافته است. شایان ذکر است فلور و پوشش گیاهی منطقه ایرانو-تورانی از ویژگی‌هایی برخوردار است (Djamali et al., 2012) که با نتایج فلوریستیک حاصله از منطقه به شرح ذیل مقایسه‌پذیر است: 1- کمبود پوشش گیاهی جنگلی: تنها پوشش گیاهی جنگلی از نوع درختی تنها در دو منطقه استند و مزار بی بی مریم (تگ احمد شاهی) بوده و از نوع درختان بنه (Pistacia atlantica Desf.) است (شکل 9). 2- نبود تقریباً کامل گونه‌های تیره کاج (Pinaceae) در شکافی تقریبی به طول 2500 کیلومتری در بین مناطق مدیترانه‌ای و قفقاز در غرب و کوهپایه‌های هیمالیا در شرق: این مورد در منطقه استند کاملاً مشهود است و تنها تیره از بازدانگان، ارمکیان (Ephedraceae) است (جدول 1). 3- غلبۀ کامفیت‌ها (% 28) و تروفیت‌ها (% 26) عمدتاً از تیرۀ گندمیان (Poacaeae) و تشکیل پوشش گیاهی استپی در منطقه. 4- حضور سرده‌های بزرگی چون گون، کلاه میرحسن، آفتاب پرست، مریم گلی و پونه سا (شکل 9 و جدول 1). 5- غنای گونه‌ای بالا: ازحدود 250 نمونه گیاهی آوندی جمع‌آوری‌شده منطقه 106 آرایه، 96 گونه، 9 زیر گونه و 1 واریته که به 78 سرده و 30 تیره تعلّق دارند، شناسایی شده است (جدول 1). 6- بومزادی بالا: به میزان %21 از عناصر فلات ایران و %6 (معادل 6 گونه) صرفاً از عناصر بومزاد ایران در منطقه شناسایی و جمع‌آوری شده است. 7- تنوع بالای گونه‌های تاج خروسیان (Amaranthaceae): این تیره با 19 گونه و 13 سرده در رتبه دوم منطقه از نظر تعداد آرایه‌ها قرار دارد. 8- پدیدۀ تابش گونه‌ای که به حضور گونه‌های سایر مناطق رویشی در منطقه اطلاق می‌شود، در حد بالایی است که درمجموع %48 کوروتیپ های غیرایرانو-تورانی را به خود اختصاص داده است. کاهش عناصر ایرانو-تورانی به %52 و حضور گونه‌های شاخص جنوب کشور از ناحیه نوبو سندی در منطقه، نشانۀ نفوذ و مجاورت پرونس نوبو سندی (ناحیه صحارا-سندی) جنوب ایران به این ناحیه و به‌ویژه در حاشیه مرزی با استان‌های جنوبی کشور و گسترش مرز بوم یا مرز گذر به این منطقه است.

در بررسی اشکال زیستی گیاهان منطقه (شکل 7)، شکل غالب زیستی کامفیت‌ها (%28) و تروفیت‌ها (%26) هستند. بالابودن درصد کامفیت‌ها حاکی از آن است که در فلور منطقه اشکال بوته‌ای، نیمه‌بوته‌ای (خشبی) بیشتر دیده می‌شود این وضعیت که در بیشتر مناطق خراسان جنوبی قابل مشاهده است (Aliabadi, 1997, 2019) و نشانۀ محیط بیابانی و نیمه‌بیابانی حاکم بر منطقه است که تحت تأثیر میزان بارندگی و نزولات پایین جوی و چرای دام‌ها و سیل‌های رودخانه‌های فصلی، اتفاق می‌افتد. میزان درصد گونه‌های یکساله یا تروفیت (%26) نشانۀ آن است که ازنظر ادافیک گونه‌های یکساله می‌توانند در بستر خاکی فراهم شده‌ای که عمق کمی دارد، گسترش درخور ملاحظه‌ای پیدا کنند. نزدیکی درصدهای کامفیت با تروفیت‌ها نشانۀ دیگری از شرایط جوی نامساعد در منطقه است. پایین‌بودن درصد همی کریپتوفیت‌ها (19%) و ژئوفیت‌ها (5%) می‌تواند دلیل دیگری بر این مدعا باشد که منطقه توان و فرصت لازم برای گسترش گونه‌های ریزوم و غده‌دار چندانی نداشته است. این موضوع می‌تواند نشانۀ حضور گونه‌های جانوری غالب منطقه مانند تَشی (Hystrix indica Kerr.) یا سایر جوندگان ریشه‌خوار باشد که عملاً در پی خشکسالی‌ها چند ساله اخیر و نبود رویشگاه‌های گیاهی کافی باعث نابودی گونه‌های پیاز یا غده دار منطقه شده‌اند و خسارت‌های جبران‌ناپذیری را به جوامع گیاهی به‌ویژه درخت‌زارهای منطقه وارد کرده‌اند و ازطرفی با چرای مفرط دام‌هایی چون شتر، بز و گوسفندان، مراتع بدون آنکه فرصت احیاء پیدا کنند، تحت تخریب و نابودی قرار گرفته‌اند که نیاز است با قُرُق مراتع این مشکلات به‌طور جدی‌تری از طرف سازمان‌های ذیربط مدیریت و مهار شوند. هرچند درصد فانروفیت‌های درختی و درختچه‌ای چندان درخور ملاحظه نیست، در همین اندازه %22 با توجه به اقلیم سرد و خشک منطقه نقش با اهمیتی در بقای فون و فلور داشته که در هیچ جای استان دیده نشده است، حضور درختزارهای بنه در کنار تنگرس و قیچ، تاغ و بویژه کَتور بهترین زیستگاه پرندگانی چون کبک، تیهو و زاغ بور و سایر پستانداران بوده است که ازنظر بوم‌شناختی نشان از یک نوع همزیستی متقابل دارد که باید به‌طور جدی در جهت بقا و حفاظت آن برنامه‌های جنگل کاری و احیا در رأس امور منابع طبیعی قرار گیرند.

 بررسی آنالیز GeoCAT گونه‌های درختی و درختچه‌ای منطقه نیز نشان می‌دهد باوجود محرومیت منطقه ازنظر نزولات جوی (شکل 2) در چند ساله اخیر (1401- 1398)، همچنان وضعیت حفاظتی این گونه‌ها در وضعیت کمترین نگرانی انقراض (LC) قرار دارد (جدول 1) و باید از این فرصت پیش‌آمده استفاده کرد و با اجرای برنامه‌های منظم جنگل‌کاری به احیای هرچه بیشتر این گونه‌ها مبادرت جست تا بدین ترتیب فون و فلور منطقه از خطر نابودی تدریجی در امان بمانند.

 

نتیجه‌گیری

از میان 106 آرایه شناسایی‌شده منطقه، تنها 6 آرایه (تقریباً %6) آن، از عناصر بومزاد ایران هستند که با توجه به درصد بالای بومزادی (بیش از %25) در ناحیه رویشی ایرانو-تورانی (Zohary, 1973)، دلایل این کاهش را می‌توان به عواملی چون وسعت بالای منطقه (حدود 101051 هکتار)، کاهش نزولات جوی، تبخیر بالا و تخریب محیط زیست حاصل از فعالیت‌های معدن کاوی، جاده‌سازی و چرای دام‌ها و نبود منطقه قرق نسبت داد؛ به نحوی که مراتع منطقه فرصت لازم برای رویش مجدد و کافی را پیدا نمی‌کنند. از میان 30 تیرۀ شناسایی‌شده، تیره‌های کاسنیان Asteraceae، نعنائیان Lamiaceae و نازبیابانیان Phyllanthaceae، به‌ترتیب با 4، 1 و 1 گونه، تنها تیره‌های واجد گونه‌های انحصاری ایران در منطقه هستند که با توجه به شرایط نامساعد اقلیمی منطقه نیازمند برنامه‌های حفاظتی ویژه‌ای هستند. با بررسی نتایج حاصله، تیره‌های کاسنیان Asteraceae و تیرۀ تاج خروسیان Amaranthaceae هریک با 19 گونه علاوه بر برخورداری از بیشترین تعداد آرایه‌ها، بیشترین پراکنش را در منطقه داشته‌اند که دلیل آن، شرایط اقلیمی گرم و خشک حاکم بر منطقه و ویژگی خاکشناسی آن است که مقایسه‌پذیر با سایر مناطق استان‌های حاشیه کویر مانند اصفهان و قم است (Gholami et al., 2023; Ashrafzadeh et al., 2012; Shah Zeidi et al., 2023; ).

سرده‌های تک‌گونه شناسایی‌شده در منطقه شامل Cryptospora falcata Kar., Kir.، Lasiopogon muscoides (Desf.) DC. و کَتور Stocksia brahuica Benth. هستند که پراکنش جغرافیایی دو سردۀ نخست تنها با یک گونه در ایران گزارش شده است؛ ولی سردۀ تک‌گونۀ کَتور در سه کشور ایران، افغانستان و پاکستان گزارش شده است. شهرستان نهبندان و منطقه حفاظت‌شدۀ استند ازنظر خاکشناسی دارای طیف متنوعی از خاک‌های لیتوسل و آهکی در ناحیه بیابانی و سیروزوم همراه با ریگوسل شور بیابانی و تپه‌های شنی است که در فراوانی گونه‌های نمک رُست (Halophytes) و شن رُست (Psammophytes) یا ترکیبی از هر دو، نقش مهمی دارد. در مطالعه حاضر 21 گونه (%22)، شن رُست (Psammophyte) شناسایی شدند که شایع‌ترینشان در منطقه شامل گونۀ هیگروهالوفیت-پساموفیت (نم نمک رُست- شن رُست)، (Litv.) Botsch. Climacoptera turcomanica و گزروهالوفیت (خشکی-نمک رُست) ، Kaviria tomentosa (Moq.) Akhani و گونه‌های شن رُست: Soda florida (M. Bieb.) Akhani، Haloxylon persicum Bunge ex. Boiss & Buhse،Haloxylon ammodendron (C.A. Mey.) Bunge ex Fenzl، Haloxylon salicornicum (Moq.) Bunge ex Boiss.، Delile. Cornulaca monacantha از تیرۀ تاج خروسیان (Amaranthaceae) و Ferula karelinii Bunge و Psammogeton canescens (DC. ex Boiss.) Vatke subsp. canescens، از تیرۀ چتریان (Apiaceae) و Ephedra strobilacea Bunge از تیره ارمکیان (Ephedraceae) و Pulicaria gnaphalodes (Vent.) Boiss. از تیرۀ کاسنیان (Asteraceae) هستند که اکثراً با پراکنش بالا در تمام طول سال، نقش مهمی در حفاظت خاک و کویرزدایی منطقه داشته‌اند. در انتها شایان ذکر است حضور چند گونۀ صرفاً صحارا سندی شایع با وسعت پراکنش بالا شامل کتور Benth. Stocksia brahuica، کاه مکّی Cymbopogon  iwarancusa subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko و دانه باز  Gymnocarpos decander Forrsk. همراه با حضور% 45 سایر کوروتیپ های غیر ایرانو-تورانی نشانه‌ای مبنی بر اثر تابش گونه‌ای و تأیید گسترش مرز گذر ناحیه صحارا سندی در ناحیه ایرانو-تورانی است و سد طبیعی مؤثری در برابر پیشروی کویر هستند.

 

سپاسگزاری

در پایان بر خود لازم می‌دانیم تا از کلیۀ مسئولین ادارۀ کل سازمان حفاظت محیط زیست استان خراسان جنوبی، به‌ویژه مدیریت حفاظت محیط زیست نهبندان، جناب آقای مهندس امیر کوهستانی، به پاس همکاری و ارائه اطلاعات از منطقه حفاظت‌شده استند تشکر و قدردانی نماییم. همچنین، از جناب آقای دکتر ولی‌الله مظفریان، جناب آقای دکتر شاهین زارع، جناب آقای دکتر محمود بیدارلرد، جناب آقای دکترحمید مؤذّنی، سرکار خانم دکتر فریدۀ عطار، سرکار خانم دکتر عاطفۀ پیرانی اسکویی و سرکار خانم دکتر یاسمین ناصح برای شناسایی برخی نمونه‌های گیاهی نهایت تشکر را نماییم. از جناب آقای محمد محمدی، دانشجوی دکتری دانشکدۀ علوم زیستی دانشگاه خوارزمی به پاس زحماتی که در تهیه مواد و وسایل آزمایشگاهی مبذول داشته‌اند نیز تشکر می‌نماییم. درخور ذکر است این مقاله بخشی از نتایج پژوهش رساله دکتری مهدی علی آبادی در دانشگاه خوارزمی است.

 

[1]  نقشه با کسب اجازه از ادارۀ کل سازمان حفاظت محیط زیست استان خراسان جنوبی.

 

مراجع

Abbasi, S., Afsharzadeh, S., & Mohajeri, A. (2012). Study of flora, life forms and chorotypes of plant elements in    pastural region of Yahya Abad (Natanz). Iranian Journal of Plant Biology, 4(11), 1-12. https://ijpb.ui.ac.ir/article_18833.html [In Persian].

Aliabadi, M. (1997). Floristic study of plants south of Birjand, South Khorassan province [Unpublished Master's thesis], University of Tehran. [In Persian].

Aliabadi, M. (2019). Introducing the vascular flora and life form on south plants of Birjand city, South Khorassan Province. Development & Teaching of Biology Mag, 24(2), 60-61. [In Persian].

Aliabadi, M., & Ghahremaninejad, F. (2023). The Last Woodland reserves of Endangered Mount Atlas Pistache (Pistacia atlantica Desf.). The 22nd National and 10th International Congress on Biology, Shahrekrd, Shahrekord University. )Unpublished) [In Persian].

Angiosperm Phylogeny Group, Chase, M.W., Christenhusz, M.J., Fay, M.F., Byng, J.W., Judd, W.S., ... & Stevens, P. F. (2016). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. Botanical Journal of the Linnean Society, 181(1), 1-20. https://doi.org/10.1111/boj.12385

Assadi, M. (1989-2023). Flora of Iran (Vols. 1-183). Research Institute of Forests and Rangelands. [In Persian].

Ashrafzadeh, M., Hosseini Kohnouj, S.J., & Khatibi, R. (2012). Investigation of Flora, Life forms & Situation of Dry & Desert Pastures in Nehbandan Township (Case study of Sarband Goyad Pastures). The first national Desert conference, International Desert Research Center of Tehran University. [In Persian].

Bachman, S, Moat, J, Hill, A.W., de la Torre, J., & Scott, B. (2011). Supporting Red List threat assessments with GeoCAT: geospatial conservation assessment tool. In Smith, V., Penev, L. (Eds.) e-Infrastructures for data publishing in biodiversity science. ZooKeys 150: 117–126. https://doi.org/10.3897/zookeys.150.2109

Bidarlord, M., & Ghahremaninejad, F. (2022). A checklist of Iranian Grasses. Phytotaxa, 574(1), 1-31. https://doi.org/10.11646/PHYTOTAXA.574.1.1

Boissier, E. (1984-1988). Flora orientalis. Apub eumdem, rue de la rep. 65, 1-6.

Breckle, S.W. (2007). Flora and vegetation of Afghanistan. Basic and Applied Dryland Research, 1(2), 155-194. https://doi.org/10.1127/badr/1/2007/155

Breckle, S.W., Hedge, I., & Rafiqpoor, M. (2013). Vascular plants of Afghanistan. Scientia Bonnensis. https://www.researchgate.net/publication/361666428

Ceballos, G., Rodríguez, P., & Medellín, R. A. (1998). Assessing Conservation Priorities in Megadiverse Mexico: Mammalian Diversity, Endemicity, and Endangerment. Ecological Applications, 8(1), 8–17. https://doi.org/10.2307/2641307

Crisp, M.D., Laffan, S., Linder, H.P., & Monro, A.N.N.A. (2001). Endemism in the Australian flora. Journal of Biogeography, 28(2),183-198.  https://doi.org/10.1046/j.1365-2699.2001.00524.x

Crosby, M.J. (1994). Mapping the distributions of restricted-range birds to identify global conservation priorities. In: Miller, R.I. (eds) Mapping the Diversity of Nature. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-94-011-0719-8_9

Darbyshire, I., Anderson, S., Asatryan, A., ... & Radford, E.A. (2O17). Important Plant Areas: revised selection criteria for a global approach to plant conservation. Biodiversity and Conservation  26(8): 1767–1800. https://doi.org/10.1007/s10531-017-1336-6

Davis, P.H. (ed.). (1965 - 1988). Flora of Turkey. University of Edinburgh Press, Edinburgh.

Djamali, M., Brewer, S., Breckle, S.W. & Jackson, S.T. (2012). Climatic determinism in phytogeographic regionalization: a test from the Irano-Turanian region, SW and Central Asia. Flora-Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants, 207(4), 237-249. https://doi.org/10.1016/j.flora.2012.01.009

Eftekharnejad, J. (1980). Separation of different parts of Iran in terms of construction status in relation to sedimentary basins. Journal of the Iranian Oil Association, 82, 19-28. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1574857 [In Persian].

Ezazi, A., Rahchamani, N. & Ghahremaninejad, F. (2014). The flora of Saluk National Park, Northern Khorassan province, Iran. Journal of Biodiversity and Environmental Sciences, 5(1), 45-71. https://www.researchgate.net/publication/268035561  

Fereidounfar, S., Ghahremaninejad, F., & Khajehpiri, M. (2016). Phylogeny of the Southwest Asian Pimpinella and related genera based on nuclear and plastid sequences. Genet Molec Res, 15(4), 1- 17. http://dx.doi.org/10.4238/gmr15048767

Feroz, S. M., Al Mamun, A. & Kabir, M. E. (2016). Composition, diversity and distribution of woody species in relation to vertical stratification of a tropical wet evergreen forest in Bangladesh. Global Ecology and Conservation, 8, 144-153. https://doi.org/10.1016/j.gecco.2016.08.012

Feizi, M.T., Jaberalansar, Z., & Alijani, V. (2013). Investigation of flora, life form and chorotype of plants in Yasooj region. Natural Ecosystems of Iran, 3(4), 17-36. https://sid.ir/paper/215160/en [In Persian].

Forces, G.O.A. (2018). Geographical culture of the country's settlements in South Khorassan province, Nehbandan city. The Geographical Organization of the Ministry of Defense and Support Press, Tehran. [In Persian].

GeoCat (Geospatial Conservation Assessment Tool). (2024). Retrieved from https://geocat.ucar.edu/ https://doi.org/10.5065/a8pp-4358.

Ghahreman, F., & Attar, F. (1999). Biodiversity of Plant Species in Iran. Tehran University Pub. [In Persian].

Ghahremaninejad, F., Ataei, N., & Nejad Falatoury, A. (2017). Comparison of angiosperm flora of Afghanistan and Iran in accordance with APG IV system. Nova Biologica Reperta, 4(1), 74-99. https://doi.org/10.21859/acadpub.nbr.4.1.74 [In Persian].

Ghahremaninejad, F., Joharchi, M., & Vitek, E. (2012a). New plant records for Khorassan province, Iran, V, with complementary notes to its flora. Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien. Serie B für Botanik und Zoologie,59-94. https://www.researchgate.net/publication/268210116

Ghahremaninejad, F., Bidarlord, M., & Attar, F. (2012b). Floristic study of steppe parts of Lissar protected area (N Iran). Rostaniha, 13(2), 164-188. https://doi.org/10.22092/botany.2013.101334

Ghasempour, M. R., Byabangard, H., Boomeri, M., & Moridi, A. (2011). Geochemistry and tectonic setting of Plio-Quaternary basaltic rocks in SE Nehbandan, eastern Iran. Iranian Journal of Crystallography and Mineralogy, 18(4), 695-708. https://ijcm.ir/article-1-499-en.pdf. [In Persian].

Gholami, M., Khosravi, A. R., Sheikhakbari-Mehr, R., & Eslami-Farouji, A. (2023). Study of flora, life form and chorology of plants in Qom province, Iran. Taxonomy and Biosystematics, 15(57), 65-90. https://doi.org/10.22108/tbj.2024.140191.1249

Ghollasimood, S., Mahmmodi, A., Musa, O., & Sohrabi, F. (2014). Studying the simultaneous effect of Drought and livestock grazing on plant species diversity in Nehbandan, South Khorassan. Conference on Climate Change and a Road to a Sustainable Future, Conference paper. )Unpublished)  [In Persian].

Google Earth. (2024). Retrieved from http://www.Google.com. (Last accessed 20 Aug. 2024).

Google maps. (2024). Retrieved from https://www.google.com/maps (Last accessed 20 August 2024).

IPNI (The International Plant Names Index) (2021). [Continuously updated]. www.ipni.org/ (Last accessed 22 May 2021).

IUCN (International Union for Conservation of Nature) (2021). Guidelines for Using the IUCN Red List Categories and Criteria. Version 12. Prepared by the Standards and Petitions Subcommittee. Available from http://www.iucnredlist.org/documents/Red List Guidelines.pdf (Last accessed 20 July 2021).

Jalili, A., & Jamzad, Z. (1999). Red Data book of Iran, A preliminary survey of endemic, and rare & endangerd plant species in Iran. Research Institute of forests & Rangelands.

Jetz, W., Rahbek, C., & Colwell, R.K. (2004). The coincidence of rarity and richness and the potential signature of history in centres of endemism. Ecology Letters, 7(12),1180-1191. https://doi.org/10.1111/j.1461-0248.2004.00678.x

 Kolahi, M., Sakai, T., Moriya, K., Makhdoum, M.F., & Koyama, L. (2013). Assessment of the effectiveness of protected areas management in Iran: Case study in Khojir National Park. Environmental Management, 52, 514-530. https://doi.org/10.1007/s00267-013-0061-5

Komarov, V.L. (1968–2001). Flora of USSR. Izdate٫ Stvo Akademi, Nauk, vols. 1-21.

Leonard, J. (1988). Contribution à l'étude de la flore et de la vegetation des deserts d'Iran: Étude des aires de distribution: les phytochories, les chorotypes. Jardin Botanique National de Belgique.

Leonard, J. (1989). Contribution à l'étude de la flore et de la végétation des déserts d'Iran: Dasht-e-Kavir, Dasht-e-Lut, Jaz Murian. Jardin botanique national de Belgique.

Linder, H.P. (2001). On areas of endemism, with an example from the African Restionaceae. Systematic biology, 50(6), 892-912. https://doi.org/10.1080/106351501753462867

Mahmoodi, M., Ghahremaninejad, F., & Maassoumi, A.A. (2022). Diversity of vascular plants in Damirli Mountains (Zanjan Province, NW of Iran). Rostaniha, 23(Suppl. 1), 1-131.  https://doi.org/10.22092/bot.j.iran.2022.356130.1274 [In Persian].

Malekpourzadeh, L., Ghahremaninejad, F., & Mirtajadini, S.M. (2024). Collection and identification of some selected medicinal plants with antimicrobial properties from Takhte – Sartashtak region, Kerman, Iran. Journal of Medicinal Plants and By-Products, 13(1), 137-146. https://doi.org/10.22034/jmpb.2023.128567

Memariani, F., Akhani, H., & Joharchi, M.R. (2016). Endemic plants of Khorassan-Kopet Dagh floristic province in Irano-Turanian region: diversity, distribution patterns and conservation status. Phytotaxa, 249(1), 31-117. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.249.1.5

Moghanloo, L., Ghahremaninejad, F., Bidar­lord, M., & Noraste Nia, A. (2023). Diversity and distribution of endemic & threatened plant species in the Sorkhabad protected area, Zanjan, NW Iran and identification of the biodiversity hotspots in the area. Natura Croatica, 32(1), 17-34. https://doi.org/10.20302/NC.2023.32.2

Mohammadi, M., Ghahreaninejad, F. & Tavakkoli, Z. (2021). Flora, life form, and a chorological study of Bazarjan region’s vegetation in Markazi Province. Taxonomy & Biosystematics, 13(49), 43-66. https://doi.org/10.22108/tbj.2022.131883.1189  [In Persian].

Mozaffarian, V. (2006). A dictionary of Iranian plant names, (Latin, English, Persian). Farhang Moaser Publication. [In Persian].

Myers, N., Mittermeier, R.A., Mittermeier, C.G., Da Fonseca, G.A. & Kent, J. (2000). Biodiversity hotspots for conservation priorities. Nature, 403(6772), 853-858.  https://doi.org/10.1038/35002501

Noroozi, J., Talebi, A., Doostmohammadi, M., Rumpf, S.B., Linder, H.P., & Schneeweiss, G.M. (2018). Hotspots within a global biodiversity hotspot-areas of endemism are associated with high mountain ranges. Scientific Reports, 8(1), 10345. https://doi.org/10.1038/s41598-018-28504-9

POWO (Plants of the World Online). (2024). Facilitated by the Royal Botanic Gardens, K.P. & http://www.plantsoftheworldonline.org /. Retrieved from www.powo.science.kew.org

Ramazanigoorabi, B. (2004). Introduction of Rivas Martinez climatic classification (case study Guilan and Khorassan). Territory, 3, 54-63. [In Persian].

Raunkiaer, C. (1934). The life forms of plants and statistical plant geography. Clarendon Press, Oxford.

Rechinger, K.H. (ed.). (1963-2015). Flora Iranica. 1-174: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, Graz; 175: Akademische Verlagsgesellschaft, Salzburg; 176-181: Naturhistorisches Museum, Wien.

Schmid, R. (2002). Flora of Pakistan. Karachi University Press, Karachi.

Shah Zeidi, H., Avaz Zadeh, A. M., & Bagheri, A. (2023). Flora of Mount Soffeh in Isfahan, Iran. Taxonomy and Biosystematics, 15(57), 107-124. https://doi.org/10.22108/tbj.2024.141231.1259

Simpson, M. (2019). Plant systematics (Third edition). Elsevier Academic Press, Amsterdam.

Sotoodeh, A., Attar, F., Laitung, B., & Civeyrel, L. (2022). Verbascum birjandense and V. urumiense (Scrophulariaceae), two new endemic species for Flora of Iran. Phytotaxa, 538(1), 35-44.  

https://doi.org/10.11646/phytotaxa.538.1.3

Steere, W. & Lynda. (2024). NYGB: New York Botanical Garden, Index Herbariorum. Retrieved from https://sweetgum.nybg.org/science/ih/herbarium-details/?irn=177302

Stocklin, J. (1968). Structural history and tectonics of Iran: a review. AAPG bulletin, 52(7), 1229-1258. https://doi.org/10.1306/5D25C4A5-16C1-11D7-8645000102C1865D

Takhtajan, A. (1986). Floristic Regions of the World) Translated by Theodore J. Crovello). University of California Press, Los Angeles.

Townsend, C.C., Guest, E. & Al-avi, A. (1966-1980). Flora of Iraq. Ministry of Agriculture of the Republic of Iraq, Baghdad.

Tutin, T.G., Heywood, V.H., Burges, N.A., Moore, D.M., Valentine, D.H., Walters, S.M., & Webb, D.A. (1964–1980). Flora Europaea, vols. 1–5. Cambridge University Press, Cambridge.

Yousefi, M. (2006). An introductory survey of the vegetation units of Ghameshloo wildlife refuge. Iranian Journal of Biology, 19(3), 355-362. https://sid.ir/paper/21379/en [In persian].

Vaseghi, P., Ejtehadi, H., Zokaei, M. & Jouharchi, M.R. (2008). Floristic, life forms and chorology studies of Kalat-Zebarjan Gonabad from Razavi Khorassan Province, East of Iran. Journal of Science, 8(1), 75-88. https://www.sid.ir/paper/43938/en  [In persian].

White, F., & Leonard, J. (1991). Phytogeographical links between Africa and Southwest Asia. Flora Vegetatio Mundi, 9, 229–246. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19930670281

Zhu, Y., Shan, D., Wang, B., Shi, Z., Yang, X., & Liu, Y. (2019). Floristic features and vegetation classification of the Hulun Buir steppe in North China: geography and climate-driven steppe diversification. Global Ecology and Conservation, 20, e00741. https://doi.org/10.1016/j.gecco.2019.e00741

Zohary, M. (1973). Geobotanical foundations of the Middle East, Gostav Fisher Verlag. Stuttgart Swets and Zeitlinger. https://archive.org/details/geobotanicalfoun0001zoha

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,869
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 593


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب