Investigation of Plant Species along the Altitudinal Gradient in the Dalfard Region, Kerman Province (Iran)

Ghanbari, Batool; Asri, Younes; Bakhshi Khaniki, Gholamreza; Sharafatmandrad, Mohsen

doi:10.22108/tbj.2023.137877.1234

تعداد نشریات	43
تعداد شماره‌ها	1,841
تعداد مقالات	14,938
تعداد مشاهده مقاله	41,191,204
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	16,003,963

Investigation of Plant Species along the Altitudinal Gradient in the Dalfard Region, Kerman Province (Iran)

Taxonomy and Biosystematics

مقاله 2، دوره 15، شماره 56، اسفند 2024، صفحه 1-28 اصل مقاله (1.43 M)

نوع مقاله: Original Article

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/tbj.2023.137877.1234

نویسندگان

Batool Ghanbari¹؛ Younes Asri^* ²؛ Gholamreza Bakhshi Khaniki³؛ Mohsen Sharafatmandrad⁴

¹Ph.D. Student, Department of Biology, Payame Noor University, Tehran, Iran

²Associate Professor, Department of Botany, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran

³Professor, Department of Biology, Payame Noor University, Tehran, Iran

⁴Associate Professor, Department of Ecological Engineering, Faculty of Natural Resources, University of Jiroft, Kerman, Iran

چکیده

Vegetation study is one of the pillars of land planning in any region, and the identification of plants is the basis of these studies. The purpose of the present study is to introduce the flora, life form, and chorotype of plants, and to investigate the effect of altitudinal gradient on the species diversity of the Dalfard region in the north of Jiroft city, Kerman. According to the altitude range of Dalfard, the flora of the region was collected and identified in three altitudinal zones during the spring and summer seasons of 2021 and 2022. A total of 303 plant species belonging to 217 genera and 71 families were identified. The most important plant families in the region in terms of species richness were Asteraceae (36), Fabaceae (25), Poaceae (25), Lamiaceae (20), and Apiaceae (16). Hemicryptophytes (30.7%) and therophytes (25.1%) were the dominant life forms in the region, respectively.
A considerable number of species (40.9%) belonged to the Irano-Turanian region and other species to two, three, or more regions. The highest number of species (221) was observed in the altitudinal zone Z3 (2300-3100 m) and the lowest number of species (41) in the altitudinal zone Z1 (850-1400 m). The highest species similarity was determined between altitudinal zones Z2 and Z3 (37%) and the lowest similarity between three altitudinal zones (2.6%) based on the Jaccard index.

کلیدواژه‌ها

Flora؛ Biodiversity؛ Endemic Species؛ Similarity Coefficient؛ Jiroft

اصل مقاله

مقدمه

ایران کشوری پهناور با آب و هوای متنوع، تاریخچۀ فلور و پتانسیل تکاملی است؛ بنابراین شرایط رویشی متفاوت و گونه‌های گیاهی بی‌شماری را به وجود آورده است (Asri, 2007). ایران دارای موقعیت جغرافیایی خاصی است و در میان سه ناحیۀ فیتوجغرافیایی اصلی (ایران – تورانی، اروپا – سیبری و صحارا – سندی) قرار دارد؛ همچنین گونه‌‌های مدیترانه‌‌ای و سومالی - ماسایی بر تنوع فلور و پوشش گیاهی ایران تأثیر می‌‌گذارند (White & Leonard, 1991).

شناسایی رستنی‌های هر منطقه، در جایگاه ذخایر ژنتیکی، نشان‌دهندۀ پتانسیل و قابلیت رویشی آن از جنبه‌های مختلف است. آگاهی کامل از تنوع زیستی به حفاظت از گونه‌های در معرض خطر همراه با ارزیابی کارایی مدیریت حاکم بر اکوسیستم‌های آن کمک می‌‌کند (Asri, 2008)؛ بدین ترتیب با شناخت ترکیب فلوریستیک، شکل زیستی و انتشار جغرافیایی گونه‌‌های هر منطقه راهکار‌های عملی مفید برای مدیریت بهتر اکوسیستم‌های مشابه به دست می‌‌آید (Noori et al., 2018). با اینکه شکل زیستی گیاهان از خصوصیات ژنتیکی آنها تأثیر می‌‌گیرد، به عوامل محیطی نیز وابسته است و نشان‌‌دهندۀ سازش آنها با شرایط محیطی به‌‌ویژه خصوصیات اقلیمی است؛ به طوری که گیاهان در شرایط اقلیمی مختلف ممکن است شکل زیستی متفاوتی نشان دهند (Dolatkhahi et al., 2012).

به‌منظور حفظ فلور و گونه‌های اندمیک یا در معرض خطر انقراض منطقه، شناخت عناصر گیاهی آن در جایگاه مطالعه‌ای زیر‌بنایی، برای سایر تحقیقات و مطالعات جامع برمبنای حمایت و حراست از این ذخایر ارزشمند ضرورت دارد (Abasi et al., 2015). ایران با داشتن تنوع آب و هوایی، توپوگرافی و ادافیکی، بین کشورهای آسیای جنوب غربی و خاورمیانه تنوع گیاهی بسیار زیادی دارد و یکی از غنی‌ترین نواحی فلوریستیکی جنوب غربی آسیا محسوب می‌شود (Ghahremaninejad et al., 2017). تا‌کنون مطالعات فلوریستیکی متعددی در مناطق مختلف ایران انجام شده است که از جملۀ آنها به پژوهش‌های انجام‌‌شده در مناطق جنوب شرق ایران اشاره می‌‌شود: پارک ملی خبر و پناهگاه حیات وحش روچون (Irannezhad Parizi et al., 2001; Pourmirzaei et al., 2008)، منطقۀ حفاظت‌شدۀ گنو (Nadjafi Tirehe-Shabankareh et al., 2006)، منطقۀ آلپی کوه هزار (Rajaei et al., 2011)، منطقۀ ریسه و پاقلعۀ شهربابک (Saberi et al., 2013)، منطقۀ رأس‌کوه شهرستان بافت (Malekpourzadeh et al., 2015)، پناهگاه حیات وحش مهروییۀ کهنوج (Saber Amoli et al., 2016)، هنزاکوه در منطقۀ حفاظت‌شدۀ بهر آسمان (Payandeh et al., 2016) و منطقۀ حفاظت‌شدۀ بیدوئیۀ بردسیر (Pourmirzaei et al., 2017; Shakib et al., 2019).

استان کرمان طبق تقسیم‌بندی‌های اقلیمی به سه روش منحنی آمبروترمیک، ضریب خشکی دومارتُن و اقلیم‌نمای آمبرژه دارای اقلیم خشک است (Mazidi et al., 2021). منطقۀ مطالعه‌‌شده طبق روش دومارتُن و آمبرژه به ترتیب دارای اقلیم مدیترانه‌ای و نیمه‌خشک سرد است (Heydarizadeh, 2003). میکروکلیماها و آشیان‌های اکولوژیکی زیادی در نقاط مختلف کشور به‌ویژه در امتداد مناطق گذر و اکوتون وجود دارد. میکروبیوکلیمای اقیانوسی خشک مدیترانه‌ای (Mxo) شرایط اقلیمی ویژه‌ای دارد که نواحی پست حوضۀ مدیترانه (جنوب شرقی شبه جزیرۀ ایبری، بخش‌های کوچک یونان، شرق قبرس، غرب سوریه و شمال غربی اردن) را در بر می‌گیرد و در ایران نیز در سه بخش کوچک، ازجمله درۀ سفیدرود، دامنۀ جنوبی کوه خبر و دره‌های غربی رشته‌‌کوه جبال بارز وجود دارد. درۀ عمیق و باریک دلفارد در سمت جنوبی کوه بهر آسمان در امتداد دره‌های غربی و دامنه‌های رشته‌‌کوه جبال بارز امتداد دارد. این منطقه، زون انتقالی و نوعی اکوتون بین نواحی صحارا – سندی و ایران - تورانی است (Doostmohammadi et al., 2020).

با اینکه تاکنون جمع‌آوری‌های متعددی از مناطق مختلف استان انجام شده است، هنوز مناطق بسیاری باقی مانده است که نیاز به بررسی و مطالعه دارد و ازجملۀ این مناطق، دلفارد، دره‌ای معتدل و کوهستانی در ۲۵ کیلومتری شمال شهر جیرفت است. این درۀ مدیترانه‌ای با داشتن چندین آبشار و جنگل‌های متراکم یکی از اکوسیستم‌های جذاب استانی محسوب می‌شود. دلفارد به‌طور میانگین ۲۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این دره با وجود جنگل‌های انارشیطان، بنه، بادام کوهی، ارژن و چنار و در هم آمیخته شدن درختان گرمسیری و سردسیری به اکوسیستمی متنوع در استان کرمان تبدیل شده است (Wikipedia, 2023).

در پژوهش حاضر علاوه‌‌بر معرفی فلور منطقۀ دلفارد واقع در محل گذر ناحیۀ ایران – تورانی و ناحیۀ صحارا – سندی و ارائۀ اطلاعات مربوط به شکل زیستی و کوروتیپ گونه‌ها، تأثیر ارتفاع بر تنوع گونه‌ای در سه زون ارتفاعی مختلف بررسی شد.

ویژگی‌های منطقۀ بررسی‌شده

درۀ دلفارد با وسعت حدود 12000 هکتار در محدودۀ شمالی شهرستان جیرفت در جنوب استان کرمان واقع شده است. این منطقه ازنظر مختصات جغرافیایی در حد فاصل ´34 °57 تا ´43 °57 طول شرقی و ´55 °28 تا ´03 °29 عرض شمالی قرار دارد (شکل 1). منطقۀ دلفارد ازلحاظ ژئومورفولوژی دارای دشت، دشت‌سر، دامنه، دره‌ و کوه‌ است؛ ولی به‌‌طور کلی از مناطق کوهستانی محسوب می‌شود. از مناطق دشتی به سمت ارتفاعات، خاک‌ها‌ی سبک و شنی به‌تدریج جای خود را به زمین‌های ‌سنگریزه‌دار و سنگلاخی می‌دهند.

شکل 1- موقعیت منطقۀ دلفارد در استان کرمان و کشور ایران

Figure 1 - Location of the Delfard area in Kerman Province and the country of Iran

منطقۀ اکوتون در درۀ دلفارد و کوهپایه‌های غربی کوهستان جبال بارز ازنظر اقلیمی از مناطق اطراف خود متمایز است (Doostmohammadi et al., 2020). درۀ دلفارد در حد فاصل ارتفاعات بلند بهر آسمان و جلگۀ پست جیرفت قرار گرفته است. از آنجا‌ که آب و هوا تابع تغییر ارتفاع است، در اغلب ایام سال مسیر حرکت جبهۀ هوای سرد به سوی هوای گرم مناطق پایین‌دست است؛ همچنین به‌دلیل نزدیکی دو منطقۀ مرتفع و پست، سرعت حرکت جبهه‌های هوا زیاد است که سبب ایجاد باد از جهت شمال به جنوب می‌شود. به‌دلیل برخورد جبهه‌های هوای سرد و گرم در منطقۀ دلفارد، ابر‌های باران‌زا تشکیل می‌شود و درنتیجۀ بارندگی، آب و هوای شبه‌مدیترانه‌ای در منطقه شکل گرفته است (Heydarizadeh, 2003).

به‌دلیل گستردگی منطقه، تغییر ارتفاع و شیب زمین و برمبنای گونه‌های غالب پوشش گیاهی سه زون یا پهنۀ ارتفاعی تشخیص داده شد (جدول 1).

جدول 1- مشخصات سه زون ارتفاعی در منطقۀ مطالعه‌‌شده

Table 1 - Characteristics of three elevation zones in the studied area

نماد	گونۀ غالب پوشش گیاهی	کمینۀ ارتفاع	بیشینۀ ارتفاع	میانگین ارتفاع	میانگین دما	میانگین بارندگی
نماد	گونۀ غالب پوشش گیاهی		(m.s.l)		(C°)	(mm)
Z₁	Rhazya stricta Decne.	850	1400	1125	9/17	1/290
Z₂	Ebenus stellata Boiss.	1400	2300	1850	9/16	7/411
Z₃	Artemisia aucheri Boiss.	2300	3100	2700	2/16	6/367

روش پژوهش

ابتدا با استفاده از نقشه‌های توپوگرافی و همچنین تصاویر گوگل ارث، زون‌های ارتفاعی (Z₁،Z₂ و Z₃) روی نقشه تعیین شد؛ سپس با توجه به ویژگی‌های منطقه و همچنین با استفاده از اطلاعات افراد محلی، مسیر‌های عبور ‌و مرور شناسایی شد. نمونه‌برداری گیاهان طی ماه‌های فروردین تا مرداد سال‌های 1400 و 1401 براساس اختلاف فصل رویشی گیاهان در هر زون ارتفاعی به‌تدریج انجام شد. به‌منظور بررسی تأثیر ارتفاع بر تنوع گونه‌ای، سه زون یا پهنۀ ارتفاعی برمبنای پوشش گیاهی کلی منطقه تشخیص داده شد: زون یک (Z₁) با شیب به‌‌طور تقریبی کم و محدودۀ ارتفاعی بین 1400 - 850 متر، زون دو (Z₂) با شیب ملایم و در بعضی بخش‌ها پرشیب و محدودۀ ارتفاعی بین 2300 - 1400 متر و زون سه (Z₃) در بیشتر بخش‌ها شیب به‌‌نسبت زیاد و خاک کم‌عمق و محدودۀ ارتفاعی بین 3100 - 2300 متر (شکل 2).

در هر زون، 40 پلات 100 متر مربعی به‌صورت تصادفی استقرار یافت. نمونه‌های گیاهی داخل پلات‌‌ها و همچنین سایر نمونه‌ها در خارج پلات‌‌ها جمع‌آوری شد. نمونه‌ها بعد از پرس و خشک‌‌شدن، با استفاده از منابع گوناگون ازجمله فلور ایران (Assadi, 1988-2021)، فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2015)، فلور رنگی ایران (Ghahreman, 1978-2007; Attar et al., 2014-2021) و نیز تعدادی از مقالات مروری شناسایی شد. نام‌گذاری منطبق با فلورا ایرانیکا انجام و براساس وب‏سایت (Hassler, 2004-2023)‏World Plants به‌روز شد. نمونه‌های گیاهی در هرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان نگهداری می‌شود.

شکل زیستی گیاهان براساس سیستم طبقه‌بندی رُنکیه (Raunkiaer, 1934) و مناطق انتشار گونه‏های گیاهی با استفاده از وب‏سایت‏های (Hassler, 2004-2023) World Plants و POWO (2023) تعیین شد؛ سپس کوروتیپ گونه‏ها با توجه به تقسیمات ژئوبوتانیکی ایران (Zohary, 1973; Hedge & Wendelbo, 1978; Leonard, 1991-1992) مشخص شد. برای ارزیابی تشابه گونه‏ای زون‏های ارتفاعی منطقه از شاخص جاکارد (Mueller-Dombois & Ellenberg, 1974) استفاده شد.

شکل 2- نمایی از سه زون ارتفاعی Z₁: ارتفاع 1400 - 850 متر،:Z₂ ارتفاع 2300 - 1400 متر و Z₃: ارتفاع 3100 - 2300 متر
(در ارتفاع بیشتر از 3000 متر پوشش درختی کاهش می‌یابد)

Figure 2 - A view of the three elevation zones Z1: Elevation 850 - 1400 meters, Z2: Elevation 1400 - 2300 meters, and Z3: Elevation 2300 - 3100 meters (Tree cover decreases at elevations above 3000 meters)

نتایج

در منطقۀ مطالعه‌‌شده، 303 گونۀ گیاهی متعلق به 217 جنس و 71 تیره جمع‌آوری و شناسایی شد. در پیوست 1، فهرست گونه‌ها به همراه اطلاعاتی شامل شکل زیستی، کوروتیپ، زون ارتفاعی و وضعیت بوم‌زادی هر گونه ارائه شده است. مهم‌‌ترین تیره‌های گیاهی ازنظر غنای گونه‌ای عبارت بودند از: Asteraceae (25 جنس و 36 گونه)، Fabaceae (13 جنس و 25 گونه)،Poaceae (22 جنس و 25 گونه)، Lamiaceae (12 جنس و 20 گونه) و Apiaceae (10 جنس و 16 گونه) که درمجموع 3/40 درصد کل گونه‌ها را شامل می‌شوند (شکل 3). Astragalus L. با هشت گونه، Euphorbia L. با شش گونه، Salvia L. و Silene L. هر کدام با پنج گونه و Acantholimon Boiss.، Artemisia L.،Allium L. ، Convolvulus L.، Echinops L.، Ferula Tourn. ex L.، Plantago L. و Rumex L. هر کدام با چهار گونه از جنس‌های بزرگ منطقه محسوب می‌شوند.

شکل 3- فراوانی مهم‌‌ترین تیره‌های گیاهی ازنظر غنای گونه‌ای در منطقۀ دلفارد

Figure 3 - Abundance of the most important plant families in terms of species richness in the Delfard area.

بیشترین تعداد گونه (119 گونه) در زون ارتفاعی Z₃ (2300 - 3100 متر) و کمترین تعداد گونه (پنج گونه) به‌صورت مشترک بین زون‌های ارتفاعی Z₁، Z₂ و Z₃ (850 - 1400 متر) مشاهده شد (شکل 4). براساس شاخص جاکارد، تشابه گونه‌ای بین زون‌های ارتفاعی Z₂و Z₃، Z₁ و Z₂ و سه زون‌ ارتفاعی به ترتیب 37، 5/19 و 6/2 درصد بود. در میان تیره‌هایی با بیشترین غنای گونه‌ای، بیشترین اعضای Apocynaceae و Amaranthaceae در زون Z₁، Boraginaceae در زون Z₂ و Apiaceae، Brassicaceae، Caryophyllaceae، Plantaginaceae و Rosaceae در زون Z₃ انتشار داشتند (شکل 5).

شکل 4- درصد فراوانی گونه‌های گیاهی به تفکیک زون‌های ارتفاعی در منطقۀ دلفارد

(زون‌های‏ ارتفاعی: Z₁ (1400 - 850 متر)، Z₂ (2300 - 1400 متر) و Z₃ (3100 - 2300 متر))

Figure 4 - Percentage of plant species abundance by elevation zones in the Delfard area [Elevation zones: Z1 (850 - 1400 meters), Z2 (1400 - 2300 meters), and Z3 (2300 - 3100 meters)].

شکل 5- درصد فراوانی تیره‌هایی با بیشترین غنای گونه‌ای به تفکیک زون‌های ارتفاعی در منطقۀ دلفارد

(سهم گونه‌ها برمبنای 100 درصد در تیرۀ مربوط محاسبه شده است)

Figure 5 - Percentage of abundance of families with the highest species richness by elevation zones in the Delfard area (Species contribution calculated based on 100% within the relevant family).

طیف زیستی گیاهان منطقه نشان داد همی‏کریپتوفیت‏ها، تروفیت‏ها، فانروفیت‏ها، کریپتوفیت‏ها و کامفیت‏ها به ترتیب با 4/30، 4/25، 8/16، 2/14 و 2/13 درصد شکل‌های زیستی منطقه را تشکیل می‏دهند. در دو زون Z₃ و Z₂، همی‏کریپتوفیت‏ها به ترتیب با 2/16 و 11 درصد و تروفیت‏ها با 3/14 و 8/10 درصد و در زون Z₁، فانروفیت‏ها و کامفیت‏ها به ترتیب با 3/3 و 1/2 درصد فراوان‏ترین شکل‌های زیستی منطقه بودند (شکل 6).

شکل 6- درصد طیف زیستی گیاهان منطقۀ دلفارد به تفکیک زون‌های ارتفاعی

(زون‌های‏ ارتفاعی: Z₁ (1400 - 850 متر)، Z₂ (2300 - 1400 متر) و Z₃ (3100 - 2300 متر))

شکل زیستی: Ch (کامفیت)، Cr (کریپتوفیت)، He (همی‌کریپتوفیت)، Ph (فانروفیت) و Th (تروفیت))

Figure 6 - Percentage of life forms of plants in the Delfard area by elevation zones [Elevation zones: Z1 (850 - 1400 meters), Z2 (1400 - 2300 meters), and Z3 (2300 - 3100 meters)]. Life forms: Ch (Chamaephyte), Cr (Cryptophyte), He (Hemicryptophyte), Ph (Phanerophyte), and Th (Therophyte).

پراکندگی جغرافیایی گیاهان منطقه نشان داد عناصر ایران – تورانی، 9/40 درصد از گونه‏ها را تشکیل داده‌اند و پس از آنها عناصر مشترک اروپا – سیبری، مدیترانه‌ای و ایران – تورانی با 8/16 درصد و عناصر مشترک ایران – تورانی و مدیترانه‌ای با 6/10 درصد قرار داشتند. سایر گونه‏ها با میزان کمتر در نواحی رویشی دیگر یافت می‌شدند (شکل 7).

پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی منطقه به تفکیک زون‌های ارتفاعی نشان داد در دو زون Z₃ و Z₂، عناصر ایران – تورانی به ترتیب با 1/22 و 5/15 درصد و عناصر اروپا – سیبری، مدیترانه‌ای و ایران – تورانی با 7/11 و 4/5 درصد و در زون Z₁، عناصر صحارا – سندی با 5/4 درصد فراوان‏ترین کوروتیپ‌های منطقه بودند (شکل 8).

شکل 7- طیف پراکنش جغرافیایی گونه‏های گیاهی منطقۀ دلفارد

Scosm) (نیمه‌جهان‌گستر)، ES (اروپا – سیبری)، IT (ایران – تورانی)، M (مدیترانه‌ای)، Pl (چندناحیه‌ای) و SS (صحارا – سندی))

Figure 7 - Chorological spectrum of plant species in the Delfard area [Scosm (Sub-Cosmopolitan), ES (Euro-Siberian), IT (Iran-Turanian), M (Mediterranean), Pl (Pluriregional), and SS (Saharo-Sindian)].

شکل 8- طیف پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی منطقۀ دلفارد به تفکیک زون‌های ارتفاعی

(زون‌های‏ ارتفاعی: Z₁ (1400 - 850 متر)، Z₂ (2300 - 1400 متر) و Z₃ (3100 - 2300 متر))

(کوروتیپ: Scosm (نیمه‌جهان‌گستر)، ES (اروپا – سیبری)، IT (ایران – تورانی)، M (مدیترانه‌ای)، Pl (چندناحیه‌ای) و SS (صحارا – سندی))

"Figure 8 - Chorological spectrum of plant species in the Delfard area by elevation zones [Elevation zones: Z1 (850 - 1400 meters), Z2 (1400 - 2300 meters), and Z3 (2300 - 3100 meters)]. Chorotypes: Scosm (Sub-Cosmopolitan), ES (Euro-Siberian), IT (Iran-Turanian), M (Mediterranean), Pl (Pluriregional), and SS (Saharo-Sindian).

بحث

در پژوهش حاضر، فلور منطقۀ واقع در محل گذر ناحیۀ ایران – تورانی به ناحیۀ صحارا – سندی در سه زون ارتفاعی مطالعه شد. وجود 303 گونۀ گیاهی متعلق به 217 جنس و 71 تیره نشانگر غنای گونه‌ای زیاد منطقه است. فلور منطقۀ دلفارد با وسعت 12000 هکتار در مقایسه با سایر مناطق مطالعه‌شده در میان ناحیۀ ایران – تورانی و صحارا – سندی استان کرمان دارای تنوع گونه‌ای زیادی است؛ برای مثال در پارک ملی خبر و پناهگاه حیات وحش روچون با وسعت 169200 هکتار (14 برابر دلفارد) و دامنۀ ارتفاعی 3850 - 1000 متر، 451 گونه متعلق به 279 جنس و 74 تیره گزارش شد (Irannezhad Parizi et al., 2001). در پناهگاه حیات وحش مهروییۀ کهنوج با وسعت 15000 هکتار و دامنۀ ارتفاعی 1200 - 630 متر، 260 گونه متعلق به 194 جنس و 56 تیره معرفی شد (Saber Amoli et al., 2016)؛ حتی در مناطق دورتر از ناحیۀ صحارا – سندی نیز تعداد گونه‌های گزارش‌شده از مناطق مختلف استان کمتر بوده است؛ ازجمله در منطقۀ ریسه و پاقلعه شهربابک با وسعت 40000 هکتار (سه برابر دلفارد) و ارتفاع متوسط 2300 متر، 205 گونۀ گیاهی متعلق به 151 جنس و 41 تیره معرفی شد (Saberi et al., 2013) و از منطقۀ حفاظت‌شدۀ بیدوئیۀ بردسیر با وسعت 155380 هکتار (13 برابر دلفارد) و دامنۀ ارتفاعی 2700 - 1800 متر، 270 گونه متعلق به 175 جنس و 45 تیره جمع‌آوری‌ شد (Pourmirzaei et al., 2017). با اینکه وسعت این مناطق نسبت به منطقۀ دلفارد بیشتر است، به نظر می‌رسد تنوع گونه‌ای کمتر آنها به‌‌طور عمده به‌دلیل دسترسی‌‌نداشتن یا مراجعه‌‌نکردن این پژوهشگران به تمام رویشگاه‌ها و محدودیت‌های جمع‌آوری گیاهان بوده است.

از گونه‌های شناسایی‌شده در منطقۀ دلفارد، 35 گونه اندمیک ایران و از میان آنها 12 گونۀ Acantholimon albocalycinum، Acantholimon chlorostegium، Acantholimon serotinum، Astragalus dschuparensis، Campanula kermanica،Convolvulus argyracanthus ، Dracocephalum polychaetum، Ducrosia assadii، Ferula hezarlalehzarica، Isatis pachycarpa (بهطور انحصاری در منطقۀ دلفارد)، Pycnocycla musiformis و Onobrychis kermanensis انحصاری استان کرمان هستند؛ همچنین Prunus scoparia و Salix carmanica با انتشار محدود در ترکمنستان و Echinops ceratophorus با انتشار محدود در عربستان در جایگاه گونه‌های نیمه‌اندمیک ایران در منطقۀ دلفارد حضور داشتند. چهار گونۀ Dracocephalum polychaetum (استان کرمان)، Isatis pachycarpa (استان کرمان)، Onobrychis plantago (استان‌های کرمان و یزد) و Astragalus fasciculifolius (استان‌های فارس، کرمان و هرمزگان) نیز گونه‌های نادر کشور در این منطقه بودند.

براساس معیارهای IUCN، جایگاه حفاظتی گونه‌های Acantholimon scorpius، Acer monspessulanum subsp. persicum، Astragalus cephalanthus، Astragalus fasciculifolius، Astragalus myriacanthus و Nepeta glomerulosa subsp. carmanica در معرض خطر (Endangered) و گونه‌های Acantholimon serotinum، Colutea persica، Dracocephalum polychaetum، Ducrosia assadii، Echinops aucheri، Echinops lalesarensis، Onobrychis kermanensis، Onosma asperrima، Parnassia cabulica، Potentilla nuda، Prangos cheilanthifolia، Prunus eburnea، Pycnocycla musiformis، Rhamnus persica، Scutellaria multicaulis subsp. multicaulis، Stipa haussknechtii و Thymus daenensis subsp. lancifolius در بحران انقراض (Critically Endangered) ارزیابی شد (Pourmirzaei et al., 2022). براساس مشاهدات انجام‌شده، هجوم شهرنشینی، افزایش جمعیت و ویلا‌سازی، چرای دام، به‌‌ویژه برداشت بی‌رویۀ گیاهان دارویی توسط مردم محلی منطقه و قطع گیاهان چوبی مهم‌‌ترین عوامل تهدید گونه‌های گیاهی در منطقۀ مطالعه‌‌شده هستند. این عوامل باعث از بین رفتن تعداد زیادی از گونه‌های گیاهی به‌ویژه گونه‌های انحصاری یا قطعه‌قطعه‌‌شدن محدودۀ انتشار جمعیت‌های آنها شده است؛ علاوه ‌‌بر این خشکسالی نیز با تأثیر بر رشد و نمو گونه‌های گیاهی، زادآوری و تجدید حیات آنها را با مشکل مواجه کرده است.

Allium jesdianum نوعی پیاز کوهی در منطقۀ دلفارد است. این گیاه به‌دلیل برداشت بی‌رویه در سال‌های اخیر در لیست گیاهان در معرض انقراض گزارش شده است (Ramak & Asri, 2019)؛ همچنین در منطقۀ حفاظت‌شدۀ گل‌پرک با مساحت حدود پنج هکتار که بزرگ‌‌ترین ذخیره‌گاه ژنتیکی درخت انار شیطان (Tecomella undulata) است، این گونۀ باارزش به‌دلیل تخریب رویشگاه‌های آن در اثر گسترش جاده‌سازی و استفاده از شاخ و برگ آن برای تعلیف دام و به‌علت سرعت تکثیر بسیار کُند، رو به نابودی و انقراض است.

از لحاظ غنای گونه‌ای، مهم‌‌ترین تیره‌های گیاهی منطقه شامل Asteraceae، Poaceae، Fabaceae، Lamiaceae، Apiaceae، Rosaceae و Brassicaceae بود و این نتیجه با بررسی‌های انجام‌‌شده در پارک ملی خبر و پناهگاه حیات وحش روچون (Irannezhad Parizi et al., 2001) و پناهگاه حیات وحش مهروییۀ کهنوج (Saber Amoli et al., 2016) مطابقت دارد. فراوانی بیشتر تیرۀ Asteraceae ممکن است ناشی از تنوع گونه‌ای فراوان، قابلیت سازگاری زیاد و تولید بذر فراوان و همچنین خوش‌‌خوراکی کمتر آنها به‌دلیل داشتن خار یا تیغ یا تولید متابولیت‌های ثانویه باشد (Malkeshi et al., 2022)؛ هرچند برخی از پژوهشگران فراوانی گونه‏های تیرۀ Asteraceae را بیانگر تخریب پوشش گیاهی منطقه می‌دانند (Moradi et al., 2013; Mirhoseini et al., 2018). در منطقۀ دلفارد فراوانی گونه‏های این تیره متأثر از چرای دام، برداشت بی‌رویۀ گیاهان دارویی و قطع گیاهان چوبی است؛ ضمن اینکه گونه‏های مهاجم این تیره به‏دلیل قابلیت سازگاری بیشتر با شرایط محیطی، خوش‌‌خوراکی کمتر و تولید متابولیت‌های ثانویه جایگزین گونه‏های سایر تیره‏ها شده‏اند.

منطقۀ دلفارد به‏علت قرارگیری در بین دو ناحیۀ رویشی ایران – تورانی و صحارا – سندی، غنای فلوریستیکی زیادی دارد؛ اما به‏دلیل تغییرات ارتفاعی و به‌‌تبع آن تغییرات دمایی و همچنین کوهستانی‏بودن منطقه، عناصر ایران – تورانی (9/40 درصد فلور منطقه) تأثیر و نفوذ بیشتری در آن داشته‏اند. مقایسۀ عناصر فلوریستیکی سه زون ارتفاعی، تأثیر زون Z₁ را از ناحیۀ صحارا – سندی و زون Z₂ و به‏ویژه Z₃ را از ناحیۀ ایران – تورانی به‌‌خوبی نشان داد. در زون Z₁، عناصر صحارا – سندی و ایران – تورانی به ترتیب 5/4 و 6/1 درصد فلور منطقه را تشکیل داده‏اند؛ در حالی که در زون‏های Z₂ و Z₃ عناصر ایران – تورانی به ترتیب 5/15 و 1/22 درصد گونه‏های منطقه را شامل شده‏اند و عناصر صحارا – سندی فقط در زون Z₂ با 6/1 درصد حضور دارند؛ ضمن اینکه عناصر مشترک صحارا – سندی و ایران – تورانی در سه زون Z₁، Z₂ و Z₃ به ترتیب با 1/2، 9/1 و 2/0 درصد بودند. به‏طورکلی عناصر IT، ES-M-IT، IT-M و SS به ترتیب 9/40، 8/16، 6/10 و 6/7 درصد گونه‏های منطقه را تشکیل داده‏اند. این نتایج با سایر مطالعات فلوریستیکی انجام‌شده در بین دو ناحیۀ رویشی ایران – تورانی و صحارا – سندی مطابقت ندارد؛ برای مثال در منطقۀ خبر و روچون بافت (Irannezhad Parizi et al., 2001) عناصر IT، SS، IT-SS و IT-M به ترتیب 3/52، 6/12، 2/10 و 8 درصد و در منطقۀ مهروییۀ کهنوج (Saber Amoli et al., 2016) عناصر SS، IT-SS، IT و M-IT به ترتیب 23، 9/21، 5/15 و 6/9 درصد فلور منطقه را تشکیل داده‏اند. به نظر می‏رسد دو عامل طبیعی و انسانی باعث اختلاف در سهم عناصر فلوریستیک در هریک از مناطق شده است. عامل طبیعی به موقعیت جغرافیایی (فاصله از ناحیۀ صحارا – سندی) و خصوصیات توپوگرافی، به‏ویژه دامنۀ ارتفاعی مناطق مطالعه‏شده مربوط است. منطقۀ مهروییۀ کهنوج به‌‌طور عمده در ناحیۀ صحارا – سندی واقع شده است؛ اما خبر و روچون بافت به‌‌طور عمده در ناحیۀ ایران – تورانی قرار دارد؛ ضمن اینکه در مقایسه با منطقۀ دلفارد به ناحیۀ صحارا – سندی نزدیک‌‌تر است؛ بنابراین سهم عناصر صحارا – سندی در منطقۀ مهروییه نسبت به خبر و روچون و به‌‌ویژه دلفارد بیشتر است. عامل انسانی نیز به شناخت پژوهشگران از گیاهان، دسترسی به منابع فلوری و استفاده از وب‏سایت‏های جهانی برای تشخیص دقیق انتشار گونه‏ها و تعیین کوروتیپ آنها براساس تقسیم‏بندی‏های جغرافیایی مربوط می‏شود.

شکل زیستی گیاهان منطقه نشان داد در زون‏ Z₃ (مناطق مرتفع کوهستانی) همی‏کریپتوفیت‏ها، تروفیت‏ها و کریپتوفیت‏ها به ترتیب با 2/16، 3/14 و 1/9 درصد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‏اند. فراوانی این سه شکل زیستی نشانگر اقلیم سرد و کوهستانی است (Asri, 2008). این گیاهان برای بقا در شرایط دشوار محیطی سازش‏هایی پیدا کرده‏اند؛ ازجمله حفاظت از جوانه‏های انتهایی در سطح زمین (همی‌کریپتوفیت‌ها) و زیر زمین (کریپتوفیت‌ها) در دورۀ طولانی سرما و یخبندان و گذراندن شرایط دشوار محیطی به‌صورت بذر (تروفیت‌ها)؛ به‏علاوه نیاز آبی کمتر آنها باعث می‏شود نسبت به کامفیت‏ها و فانروفیت‏ها شرایط دشوار مناطق کوهستانی را بهتر تحمل کنند. در ارتفاعات بالای منطقه (3000 متر)، فانروفیت‏ها به‏ویژه فرم درختی آنها به‏دلیل کوتاه‌بودن فصل رویش و همچنین باد‌های شدید و برف‌های سنگین به‌‌طور تقریبی حذف شده‌اند. در زون‏ Z₂ (دامنه‏ها و دره‏ها) همی‏کریپتوفیت‏ها، تروفیت‏ها و فانروفیت‏ها به ترتیب با 11، 8/10 و 3/7 درصد سهم چشمگیری از فلور منطقه را دارند. در این زون وجود چندین آبشار منحصربه‌فرد، رودخانه‏ها، دره‏ها و جنگل‌های متراکم شرایط رویشگاهی را معتدل‏تر کرده است؛ به همین دلیل فراوانی فانروفیت‏ها افزایش یافته است؛ اما درمجموع تعداد گونه‏های زون Z₃ (8/51 درصد) نسبت به زون Z₂ (5/38 درصد) بیشتر است. در زون Z₁ (مناطق دشتی و دشت‏سری) با کمترین تعداد گونه نسبت به دو زون دیگر، فانروفیت‏ها و کامفیت‏ها به ترتیب با (3/3 و 1/2 درصد) بیشترین فراوانی را در منطقه نشان می‌دهند. گیاهان این زون با شرایط اقلیمی گرم و خشک‏تر نسبت به دو زون قبلی استقرار یافته‏اند. تنوع گونه‏ای این زون نسبت به دو زون دیگر بسیار کمتر است؛ به طوری که فقط
6/9 درصد گونه‏های منطقه را تشکیل داده‏اند. اغلب گیاهان این زون به ناحیۀ صحارا – سندی تعلق دارند. یافته‏های این پژوهش با نتایج شکل‏های زیستی منطقۀ خبر و روچون بافت (Irannezhad Parizi et al., 2001) با دامنۀ ارتفاعی 3800 - 1000 متر مطابقت دارد. این دو منطقه دامنۀ ارتفاعی به‌‌طور تقریبی مشابهی دارند و ازنظر موقعیت جغرافیایی به‌‌طور تقریبی در فاصلۀ یکسانی از ناحیۀ صحارا – سندی واقع هستند؛ برعکس نتایج شکل‏های زیستی منطقۀ دلفارد با منطقۀ مهروییۀ کهنوج (Saber Amoli et al., 2016) به‏دلیل اختلاف در دامنۀ ارتفاعی این منطقه (1200 - 630 متر) و قرارگرفتن در ناحیۀ صحارا – سندی مطابقت ندارد. در این منطقه تروفیت‌ها، همی‌کریپتوفیت‌ها و کامفیت‌ها به ترتیب با 42، 25 و 16 درصد بیشترین فراوانی را داشتند.

نتیجه‌گیری

منطقۀ دلفارد با توجه به گرادیان ارتفاعی و تنوع آب و هوایی، تنوع فلوریستیکی زیادی دارد. حضور 303 گونۀ گیاهی که 35 گونه از آنها اندمیک ایران، 12 گونه بوم‏زاد استان کرمان و یک گونه انحصاری منطقۀ دلفارد است، نشان از تنوع ژنتیکی زیاد این منطقه در گذر از ناحیۀ ایران – تورانی به ناحیۀ صحارا – سندی دارد. در سال‏های اخیر، گردشگری‏‌‌بودن منطقه، ساخت‌‌وسازهای نابهنجار در طبیعت، چرای مفرط، برداشت بی‌رویۀ گیاهان دارویی و قطع گیاهان چوبی، سیمای این منطقۀ بکر را به‌سرعت تخریب کرده است. به‌دلیل تنوع گونه‏ای زیاد منطقه، به‏ویژه حضور گونه‌های اندمیک، نادر و دارویی فراوان، برنامه‌ریزی برای جلوگیری از تخریب و حفظ ذخایر ژنتیکی در این منطقه پیشنهاد می‌‌شود؛ همچنین آگاهی‌بخشی به جوامع محلی دربارۀ اهمیت گونه‌های اندمیک، نادر و در معرض خطر و جلب مشارکت آنها برای حفاظت از این ذخایر ژنتیکی بسیار مؤثر است.

شکل 9- تعدادی از گونه‌های منطقۀ دلفارد (عکس‌ها از نویسندۀ اول)

A: Campanula kermanica, B: Muscari neglectum, C: Thymus carmanicus, D: Verbascum songaricum, E: Ebenus stellata, F: Colutea persica, G: Plocama aucheri, H: Tecomella undulata, I: Isatis pachycarpa, J: Blepharis edulis, K: Citrullus colocynthis and L: Nasturtium officinale.

Figure 9 - Some species from the Delfard area (Photos by the first author). A: Campanula kermanica, B: Muscari neglectum, C: Thymus carmanicus, D: Verbascum songaricum, E: Ebenus stellata, F: Colutea persica, G: Plocama aucheri, H: Tecomella undulata, I: Isatis pachycarpa, J: Blepharis edulis, K: Citrullus colocynthisand L: Nasturtium officinale.

شکل 10- تعدادی از گونه‌های منطقۀ دلفارد (عکس‌ها از نویسندۀ اول)

A: Onobrychis plantago, B: Astragalus cephalanthus, C: Berula erecta subsp. erecta, D: Gladiolus persicus, E: Ixiolirion tataricum subsp. tataricum, F: Myrtus communis, G: Adonis aestivalis, H: Ephedra ciliata, I: Umbilicus horizontalis var. intermedius, J: Salvia sclarea, K: Pycnocycla musiformis and L: Pycnocycla aucheriana.

Figure 10 - Some species from the Delfard area (Photos by the first author). A: Onobrychis plantago, B: Astragalus cephalanthus, C: Berula erecta subsp. erecta, D: Gladiolus persicus, E: Ixiolirion tataricum subsp. tataricum, F: Myrtus communis, G: Adonis aestivalis, H: Ephedra ciliata, I: Umbilicus horizontalis var. intermedius, J: Salvia sclarea, K: Pycnocycla musiformis and L: Pycnocycla aucheriana.

پیوست 1- فهرست گونه‏های گیاهی منطقۀ دلفارد.

شکل زیستی: Ch (کامفیت)، Cr (کریپتوفیت)، He (همی‌کریپتوفیت)، Ph (فانروفیت) و Th (تروفیت).

کوروتیپ: Scosm (نیمه‌جهان‌گستر)، ES (اروپا – سیبری)، IT (ایران – تورانی)، M (مدیترانه‌ای)، Pl (چندناحیه‌ای)، SS (صحارا – سندی).

وضعیت انحصاری‏بودن گونه‏ها: اندمیک ایران (^*) و انحصاری کرمان (^**).

زون‌های‏ ارتفاعی: Z₁ (1400 - 850 متر)، Z₂ (2300 - 1400 متر) و Z₃ (3100 - 2300 متر).

Appendix 1 - List of plant species in the Delfard area.

Life forms: Ch (Chamaephyte), Cr (Cryptophyte), He (Hemicryptophyte), Ph (Phanerophyte), Th (Therophyte).

Chorotypes: Scosm (Sub-Cosmopolitan), ES (Euro-Siberian), IT (Iran-Turanian), M (Mediterranean), Pl (Pluriregional), SS (Saharo-Sindian).

Status of species exclusivity: Endemic to Iran (*), Endemic to Kerman (**).

Elevation zones: Z1 (850 - 1400 meters), Z2 (1400 - 2300 meters), Z3 (2300 - 3100 meters)."

تاکزون	شکل زیستی	کوروتیپ	زون ارتفاعی
Acanthaceae
Blepharis edulis (Forssk.) Pers.	He	SS	Z₁
Amaranthaceae
Aerva javanica (Burm.f.) Juss.	Ch	SS	Z₁
Blitum virgatum L.	Th	M, IT	Z₂
Caroxylon imbricatum (Forssk.) Akhani & Roalson	Ch	SS	Z₁
Chenopodium album L.	Th	Scosm	Z₂
Cornulaca monacantha Delile	Ch	SS, IT	Z_1,2
Dysphania botrys (L.) Mosyakin & Clemants	Th	ES, M, IT	Z_2,3
Haloxylon salicornicum (Moq.) Bunge ex Boiss.	Ph	SS, IT	Z₁
Suaeda aegyptiaca (Hasselq.) Zohary	Th	SS	Z₁
Amaryllidaceae
Allium atroviolaceum Boiss.	Cr	IT	Z_2,3
Allium iranicum (Wendelbo) Wendelbo	Cr	IT	Z₂
^*Allium jesdianum Boiss.& Buhse	Cr	IT	Z_2,3
Allium stamineum Boiss. subsp. stamineum	Cr	IT, M	Z₃
Narcissus tazetta L. subsp. tazetta	Cr	M, IT	Z₃
Anacardiaceae
Pistacia atlantica Desf.	Ph	IT, M	Z_2,3
Pistacia khinjuk Stocks	Ph	IT	Z_2,3
Apiaceae
Berula erecta (Huds.) Coville subsp. erecta	Cr	Scosm	Z₃
Bupleurum exaltatum M.Bieb.	Ch	ES, M, IT	Z₃
^**Ducrosia assadii Alava	He	IT	Z₃
Elwendia cylindrica (Boiss. & Hausskn.) Pimenov & Kljuykov	Cr	IT	Z₃
Elwendia persica (Boiss.) Pimenov & Kljuykov	Cr	IT	Z₃
Eryngium billardierei F.Delaroche	He	IT	Z₃
^*Ferula aucheri (Boiss.) Piwczyñski, Spalik, M.Panahi & Puchalka	He	IT	Z₃
^**Ferula hezarlalehzarica Ajani	He	IT	Z₃
Ferula ovina (Boiss.) Boiss.	He	IT	Z₃
Ferulago angulata (Schltdl.) Boiss.	He	IT	Z₃
Foeniculum vulgare Mill.	He	M, IT	Z₂
Prangos cheilanthifolia Boiss.	He	IT	Z₃
Pycnocycla aucheriana Decne. ex Boiss.	Ch	IT	Z_2,3
^**Pycnocycla musiformis Hedge & Lamond	Ch	IT	Z_2,3
Torilis leptophylla (L.) Rchb.f.	Th	M, IT	Z₂
^*Zeravschania aucheri (Boiss.) Pimenov	He	IT	Z₃
Apocynaceae
Calotropis procera (Aiton) W.T.Aiton	Ph	SS	Z₁
Cionura erecta (L.) Griseb.	Ph	M, IT	Z₃
Nerium indicum subsp. kotschyi (Boiss.) Rech.f.	Ph	SS	Z_1,2
Periploca aphylla Decne. subsp. aphylla	Ph	SS	Z₁
Rhazya stricta Decne.	Ph	SS	Z₁
Araceae
Arum elongatum Steven	Cr	M, IT	Z₃
Asparagacece
Muscari neglectum Guss. ex Ten.	Cr	ES, M, IT	Z₃
Asphodelaceae
Asphodelus tenuifolius Cav.	Th	SS, M, IT	Z₁
Eremurus persicus (Jaub. & Spach) Boiss. subsp. persicus	Cr	IT	Z₃
Aspleniaceae
Asplenium ceterach L. subsp. ceterach	Cr	ES, M, IT	Z_2,3
Asteraceae
Achillea wilhelmsii K.Koch	He	M, IT	Z₃
Artemisia aucheri Boiss.	Ch	IT	Z₃
Artemisia biennis Willd.	Th (He)	Pl	Z₃
Artemisia persica var. subspinescens (Boiss.) Boiss.	Ch	IT	Z₃
Artemisia sieberi Besser	Ch	IT, M	Z₃
Carthamus lanatus L.	Th	ES, M, IT	Z₃
Centaurea iberica Trevis. ex Spreng. subsp. iberica	Th (He)	M, ES, IT	Z₃
Centaurea solstitialisL. subsp. solstitialis	Th (He)	ES, M, IT	Z_2,3
Centaurea virgata subsp. squarrosa (Willd.) Gugler	He	IT	Z_2,3
Chondrilla juncea L.	He	ES, M, IT	Z_2,3
Cichorium intybus L.	He	ES, M, IT	Z_2,3
Cirsium pyramidale Bornm.	He	IT	Z₃
Cirsium vulgare (Savi) Ten.	He	ES, M, IT	Z_2,3
^*Echinops aucheri Boiss.	He	IT	Z₂
Echinops ceratophorus Boiss.	He	IT	Z₂
^*Echinops lalesarensis Bornm.	He	IT	Z₃
^*Echinops longipenicillatus Mozaff. & Ghahr.	He	IT	Z₃
Filago pyramidata L.	Th	M, ES, IT	Z_2,3
^*Helichrysum globiferum Boiss.	Ch	IT	Z_2,3
Helichrysum luteoalbum (L.) Rchb.	He	Scosm	Z_2,3
Hertia intermedia (Boiss.) Kuntze	Ch	IT	Z₃
Jurinea berardioides (Boiss.) Diels	He	IT	Z₂
Lactuca glaucifolia Boiss.	Th	IT	Z_2,3
Lactuca serriola L.	Th (He)	ES, M, IT, SS	Z_2,3
Launaea acanthodes (Boiss.) Kuntze subsp. acanthodes	He	IT	Z₃
Onopordum acanthium L.	He	ES, M, IT	Z₃
Phagnalon rupestre (L.) DC. subsp. rupestre	Ch	M, IT	Z_2,3
Picnomon acarna (L.) Cass.	Th (He)	M, ES, IT	Z₃
Picris strigosa M.Bieb. subsp. strigosa	He	IT	Z₂
Pulicaria gnaphalodes (Vent.) Boiss.	Ch	IT, SS	Z₁
Ramaliella intricata (Boiss.) Zaika, Sukhor. & N.Kilian	Ch	IT	Z_2,3
Senecio glaucus L. subsp. glaucus	Th	SS, IT	Z_2,3
Sonchus asper (L.) Hill	He	ES, M, IT, SS	Z₂
Sonchus oleraceus (L.) L.	Th (He)	ES, M, IT, SS	Z_2,3
Tragopogon graminifolius DC.	He	IT	Z₂
Tripleurospermum disciforme (C.A.Mey.) Sch.Bip.	Th	IT	Z₃
Berberidaceae
Berberis integerrima Bunge	Ph	IT	Z₃
Bignoniaceae
Tecomella undulata (Sm.) Seem.	Ph	SS	Z₁
Boraginaceae
Arnebia euchroma (Royle) I.M.Johnst.	Cr	IT	Z_2,3
Gastrocotyle hispida (Forssk.) Bunge	Th	SS, IT	Z_1,2
Heliotropium aucheri DC.	He	IT	Z_1,2
Nonea rosea (M.Bieb.) Link.	Th	IT	Z₂
Lappula microcarpa (Ledeb.) Gürke.	Th (He)	IT	Z₃
^*Onosma asperrima Bornm.	He	IT	Z₂
Rochelia sessiliflora (Boiss.) Khoshsokhan & Kaz.Osaloo	Th	IT	Z₂
Brassicaceae
Arabidopsis thaliana (L.) Heynh.	Th	Pl	Z₃
Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl	Th	Pl	Z_2,3
Diplotaxis harra (Forssk.) Boiss. subsp. harra	Th (He)	SS	Z₂
Eruca vesicaria subsp. sativa (Mill.)Thell.	Th	M, ES, IT, SS	Z₃
Isatis cappadocica Desv.	He (Th)	IT	Z_2,3
^**Isatis pachycarpa Rech.f.	He	IT	Z₃
Lepidium draba L.	He	M, ES, IT, SS	Z₃
Meniocus linifolius (Stephan ex Willd.) DC.	Th	IT, M	Z_1,2
Nasturtium officinale W.T.Aiton	Cr	ES, M, IT, SS	Z₃
Neslia paniculata subsp. thracica (Velen.) Bornm.	Th	M, ES, IT	Z₃
Rhamphospermum arvense (L.) Andrz. ex Besser	Th	ES, M, IT, SS	Z₃
Campanulaceae
^**Campanula kermanica (Rech.f., Aellen & Esfand.) Rech.f.	Ch	IT	Z₃
Cannabaceae
Celtis australis subsp. caucasica (Willd.) C.C.Towns.	Ph	IT	Z₂
Capparaceae
Capparis spinosa L.	Ch	M, IT	Z₂
Caprifoliaceae
Lonicera nummulariifolia Jaub. & Spach subsp. nummulariifolia	Ph	IT, M	Z_2,3
Pterocephalus afghanicus Boiss.	Ch	IT	Z_1,2
Lomelosia flavida (Boiss. & Hausskn.) Soják	Th	IT	Z_2,3
Caryophyllaceae
Acanthophyllum glandulosum Bunge ex Boiss.	Ch	IT	Z_2,3
Gymnocarpos decandrus Forssk.	Ch	SS	Z₂
Herniaria incana Lam.	Th	ES, M, IT	Z_2,3
Paronychia kurdica Boiss.	He	IT	Z₂
Silene conica L. subsp. conica	Th	ES, M, IT	Z_2,3
Silene coniflora Nees ex Otth	Th	IT, M	Z₃
Silene italica (L.) Pers. subsp. italica	He	M, ES, IT	Z₃
Silene noctiflora L.	Th	ES, M, IT	Z₃
Silene viscosa (L.) Pers.	He	IT, ES	Z₃
Colchicaceae
Colchicum kotschyi Boiss.	Cr	IT	Z₃
Convolvulaceae
^**Convolvulus argyracanthus Rech.f.	Ch	IT, SS	Z₁
Convolvulus arvensis L.	Cr	Pl	Z_2,3
Convolvulus leiocalycinus Boiss.	He	IT	Z₃
Convolvulus spinosus Burm.f.	Ch	SS	Z_1,2
Crassulaceae
Umbilicus horizontalis var. intermedius (Boiss.) Chamb.	Cr	M, IT	Z₂
Cucurbitaceae
Citrullus colocynthis (L.) Schrad.	He	SS, M, IT	Z_1,2
Cupressaceae
Juniperus excelsa M.Bieb.	Ph	M, IT	Z₃
Cyperaceae
Carex stenophylla subsp. stenophylloides (V.I.Krecz.) T.V.Egorova	Cr	IT	Z_2,3
Cyperus fuscus L.	Th	Pl	Z_2,3
Schoenus nigricans L.	He	Scosm	Z_2,3
Scirpoides holoschoenus (L.) Soják subsp. holoschoenus	He	M, ES, IT	Z_2,3
Ephedraceae
Ephedra ciliata Fisch. & C.A.Mey.	Ph	SS, IT	Z_1,2
Ephedra intermedia Schrenk & C.A.Mey.	Ph	IT	Z₃
Ephedra pachyclada Boiss. subsp. pachyclada	Ph	IT	Z₂
Equisetaceae
Equisetum fluviatile L.	Cr	Scosm	Z_2,3
Equisetum ramosissimum Desf.	Cr	Scosm	Z_2,3
Euphorbiaceae
Chrozophora tinctoria (L.) A.Juss.	Th	M, ES, IT	Z_2,3
Euphorbia boissieriana (Woron.) Prokh.	He	IT	Z₃
Euphorbia buhsei Boiss.	He	IT	Z₃
Euphorbia granulata Forssk.	Th	SS, IT	Z₁
Euphorbia helioscopia L.	He	Pl	Z_2,3
Euphorbia heteradena Jaub. & Spach	He	IT	Z₂
Euphorbia peplus L.	Th	ES, M, IT, SS	Z₃
Fabaceae
Alhagi maurorum Medik. subsp. maurorum	He	IT	Z_1,2
Astragalus campylorhynchus Fisch. & C.A.Mey.	Th	IT	Z_2,3
^*Astragalus cephalanthus DC.	Ch	IT	Z₃
^**Astragalus dschuparensis Freyn & Bornm.	Ch	IT	Z_2,3
^*Astragalus fasciculifolius Boiss.	Ph	IT	Z_1,2
^*Astragalus myriacanthus Boiss.	Ch (Ph)	IT	Z_2,3
Astragalus obtusifolius DC.	Ch	IT	Z_2,3
^*Astragalus rhodosemius Boiss. & Hausskn.	Ph	IT	Z₃
Astragalus siliquosus Boiss. subsp. siliquosus	He	IT	Z_2,3
^*Colutea persica Boiss.	Ph	IT	Z₃
Dalbergia sissoo Roxb.	Ph	IT	Z₂
Ebenus stellata Boiss.	Ch (Ph)	IT	Z_2,3
Glycyrrhiza glabra L.	He	M, ES, IT	Z_2,3
Medicago sativa L.	He	M, IT	Z_2,3
Melilotus officinalis (L.) Pall.	He	ES, M, IT	Z_2,3
Onobrychis altissima Grossh.	He	IT	Z_2,3
^**Onobrychis kermanensis (Sirj. & Rech.f.) Rech.f.	He	IT	Z₃
^*Onobrychis plantago Bornm.	Cr	IT	Z₃
Prosopis farcta (Banks & Sol.) J.F.Macbr	Ch	IT, M, SS	Z₂
Taverniera cuneifolia (Roth) Arn.	Ph	SS	Z₁
Trifolium campestre Schreb.	Th	M, ES, IT	Z₃
Trifolium pratense L. subsp. pratense	He	ES, M, IT	Z₃
Trifolium repens L.	He	M, ES, IT	Z₃
Vicia michauxii Spreng.	He	IT	Z₃
Vicia peregrina L.	Th	M, ES, IT	Z₃
Fumariaceae
Fumaria parviflora Lam	Th	M, ES, IT	Z_2,3
Geraniaceae
Erodium cicutarium (L.) L'Hér. subsp. cicutarium	Th (He)	Pl	Z₂
Geranium pusillum L.	Th (He)	ES, M, IT	Z₃
Geranium rotundifolium L.	Th	ES, M, IT	Z₃
Iridaceae
^*Gladiolus persicus Boiss.	Cr	IT	Z₃
Ixioliriaceae
Ixiolirion tataricum (Pall.) Herb. subsp. tataricum	Cr	IT	Z₃
Juncaceae
Juncus effusus L.	Cr	Scosm	Z_2,3
Juncus inflexus L.	Cr	Pl	Z_2,3
Lamiaceae
^**Dracocephalum polychaetum Bornm.	Ch	IT	Z₃
Marrubium vulgare L.	He (Ch)	ES, M, IT	Z₃
Mentha longifolia (L.) Huds. var. asiatica (Boriss.) Rech.f.	Cr	IT	Z₂
Nepeta cataria L.	He	Pl	Z_2,3
Nepeta eriosphaera Rech.f. & Köie	He	IT	Z₃
^*Nepeta glomerulosa subsp. carmanica (Bornm.) Rech.f.	He (Ch)	IT	Z₃
^*Rydingia persica (Burm.f.) Scheen & V.A.Albert	Ch	IT	Z₂
Salvia macilenta Boiss.	Ch	SS	Z₁
Salvia macrosiphon Boiss.	He	IT	Z₂
Salvia nemorosa L.	He	ES, M, IT	Z₃
Salvia sclarea L.	He	M, IT	Z₃
Salvia verticillata L. subsp. verticillata	He	ES, M, IT	Z₃
Scutellaria multicaulis Boiss. subsp. multicaulis	Ch	IT	Z_2,3
Teucrium polium L.	He	M, IT	Z_1,2
Teucrium scordium subsp. scordioides (Schreb.) Arcang.	He	ES, M, IT	Z₂
Thymus carmanicus Jalas	Ch	IT	Z₃
Thymus daenensis subsp. lancifolius (Celak.) Jalas	Ch	IT	Z₃
Zataria multiflora Boiss.	Ph	IT	Z₂
Ziziphora clinopodioides Lam. subsp. clinopodioides	Ch	IT	Z_2,3
Ziziphora tenuior L.	Th	IT	Z₃
Liliaceae
Gagea lutea (L.) Ker Gawl.	Cr	Pl	Z₃
Tulipa biflora Pall.	Cr	IT	Z₃
Lythraceae
Punica granatum L.	Ph	IT	Z_1,2,3
Malvaceae
Alcea aucheri (Boiss.) Alef.	He	IT	Z₂
Alcea glabrata Alef.	Th (He)	IT	Z₃
Malva neglecta Wallr.	Th (He)	ES, M, IT	Z₃
Malva sylvestris L.	Th (He)	M, ES, IT	Z₃
Moraceae
Ficus carica subsp. rupestris (Boiss.) Browicz	Ph	IT	Z₂
Ficus johannis Boiss. subsp. johannis	Ph	IT, SS	Z₂
Myrtaceae
Myrtus communis L. subsp. communis	Ph	M, ES, IT	Z_2,3
Nitrariaceae
Peganum harmala L.	He	M, ES, IT, SS	Z_2,3
Onagraceae
Epilobium hirsutum L.	Cr	Pl	Z₃
Epilobium parviflorum Schreb.	Cr	ES, M, IT	Z₃
Ophioglossaceae
Botrychium lunaria (L.) Sw.	Th	Scosm	Z₃
Ophioglossum vulgatum L.	Cr	Scosm	Z₃
Orchidaceae
Orchis palustris Jacq.	Cr	IT	Z₃
Orobanchaceae
Phelipanche ramosa (L.) Pomel	He	M, ES, IT, SS	Z₃
Papaveraceae
Glaucium oxylobum Boiss. & Buhse subsp. oxylobum	He	IT	Z_2,3
Roemeria argemone (L.) C.Morales, R.Mend. & Romero García	Th	ES, M, IT	Z₃
Parnassia
Parnassia cabulica Planch. ex C.B.Clark	He	IT	Z₃
Phyllanthaceae
Andrachne telephioides L.	He	M, SS, IT	Z₂
Platanaceae
Platanus orientalis L.	Ph	M, ES, IT	Z_2,3
Plantaginaceae
Plantago arenaria Waldst. & Kit. subsp. arenaria	Th	ES, M, IT	Z_2,3
Plantago bellardii All. subsp. bellardii	Th	M, IT	Z_2,3
Plantago lanceolata L.	He	Pl	Z₃
Plantago major L.	He	Pl	Z_2,3
Veronica anagallis-aquatica L. subsp. anagallis-aquatica	He	Scosm	Z₃
Veronica officinalis L.	He	ES, M, IT	Z_2,3
Plumbaginaceae
^**Acantholimon albocalycinum Assadi & Mirtadz.	Ch	IT	Z₃
^**Acantholimon chlorostegium Rech.f. & Schiman-Czeika	Ch	IT	Z₃
Acantholimon scorpius (Jaub. & Spach) Boiss.	Ch	IT	Z₃
^**Acantholimon serotinum Rech.f. & Schiman-Czeika	Ch	IT	Z₃
Poaceae
Aegilops triuncialis L. subsp. triuncialis	Th	M, IT	Z_2,3
Agropyron desertorum (Fisch. ex Link) Schult.	He	IT	Z_2,3
Agrostis capillaris L.	Cr	ES, M, IT	Z₃
Aristida adscensionis L.	Th	Scosm	Z_1,2,3
Avena barbata subsp. wiestii (Steud.) Mansf.	Th	M, IT	Z_2,3
Bothriochloa ischaemum (L.) Keng	He	Pl	Z_2,3
Bromus rubens L. subsp. rubens	Th	M, IT	Z_2,3
Bromus sterilis L.	Th	M, ES, IT	Z_2,3
Bromus tectorum L.	Th	M, ES, IT, SS	Z_2,3
Calamagrostis pseudophragmites (Haller f.) Koeler subsp. pseudophragmites	Cr	Pl	Z_2,3
Cenchrus orientalis (Rich.) Morrone subsp. orientalis	Cr	SS, IT	Z_1,2
Cymbopogon jwarancusa (Jones) Schult. subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko	He	SS	Z₁
Cynodon dactylon (L.) Pers.	Cr	Scosm	Z₃
Dactylis glomerata L. subsp. glomerata	He	M, ES, IT	Z_2,3
Hordeum glaucum Steud.	Th	M, IT	Z_2,3
Hordeum murinum L. subsp. murinum	Th	ES, M, IT, SS	Z_2,3
Lolium perenne L.	He	ES, M, IT, SS	Z_2,3
Melica persica Kunth subsp. persica	Cr	IT	Z_2,3
Phalaris minor Retz.	Th	M, SS, IT	Z₃
Poa bulbosa L. subsp. bulbosa	Cr	M, ES, IT	Z₃
Polypogon maritimus Willd. subsp. maritimus	Th	M, IT	Z₃
Schismus arabicus Nes	Th	Scosm	Z_2,3
Setaria viridis (L.) P.Beauv.	Cr	Pl	Z_1,2,3
Stipa haussknechtii Boiss.	He	IT	Z₃
Stipagrostis plumosa Munro ex T.Anderson subsp. plumosa	He	IT, SS	Z_1,2
Polygonaceae
Fallopia convolvulus (L.) Á.Löve	Th	Pl	Z_2,3
Polygonum aviculare L.	Th	Scosm	Z_2,3
Pteropyrum aucheri Jaub. & Spach subsp. aucheri	Ch	IT	Z₂
Rheum ribes L.	Cr	IT	Z₃
Rumex chalepensis Mill.	He	IT	Z₃
Rumex conglomeratus Murray	He	ES, M, IT	Z_2,3
Rumex pulcher L. subsp. pulcher	He	ES, M, IT	Z_2,3
Rumex vesicarius L.	Th	M, SS, IT	Z_2,3
Primulaceae
Androsace maxima L. subsp. maxima	Th	M, ES, IT	Z_2,3
Samolus valerandi L. subsp. valerandi	Th	Scosm	Z_2,3
Pteridaceae
Adiantum capillus-veneris L.	Cr	Scosm	Z_2,3
Oeosporangium persica (Bory) Vis.	Cr	IT, M	Z_2,3
Ranunculaceae
Adonis aestivalis L. subsp. aestivalis	Th	M, ES, IT	Z₃
Clematis orientalis L.	He	IT	Z₂
Consolida orientalis (J.Gay) Schrödinger	Th	M, ES, IT	Z₃
Ranunculus muricatus L.	Th	M, ES, IT, SS	Z₂
Resedaceae
Ochradiscus aucheri (Boiss.) S.Blanco & C.E.Wetzel	Ch (Ph)	SS	Z₁
Reseda aucheri subsp. bracteata (Boiss.) Rech.f.	Th (He)	SS	Z₁
Rhamnaceae
Rhamnus persica P.Lawson.	Ph	IT	Z₂
Rhamnus prostrata Jacq.	Ph	IT	Z₃
Sageretia thea (Osbeck) M.C.Johnst.	Ph	Pl	Z₂
Ziziphus spina-christi (L.) Desf.	Ph	SS	Z_1,2
Rosaceae
Cotoneaster nummularius Fisch. & C.A.Mey.	Ph	IT, M	Z₃
Cotoneaster persicus Pojark.	Ph	IT	Z₃
Crataegus azarolus var. aronia L.	Ph	M, IT	Z₃
Crataegus meyeri Pojark.	Ph	IT, ES	Z₃
^*Potentilla nuda Boiss.	He	IT	Z₃
Poterium sanguisorba L. subsp. sanguisorba	He	ES, M, IT	Z₃
^*Prunus eburnea (Spach) Aitch.	Ph	IT	Z_1,2,3
Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.	Ph	IT	Z_2,3
Prunus scoparia (Spach) C.K.Schneid.	Ph	IT	Z_1,2,3
^*Prunus wendelboi (Freitag) Eisenman	Ph	IT	Z₂
Rosa beggeriana Schrenk	Ph	IT	Z_2,3
Rubus sanctus Schreb.	Ph	M, IT	Z₃
Rubiaceae
Galium aparine L.	Th	Pl	Z_2,3
Plocama aucheri (Guill.) M.Backlund & Thulin	Ph	SS	Z₁
Salicaceae
Populus euphratica Oliv.	Ph	IT, SS	Z₂
Salix acmophylla Boiss.	Ph	IT, M	Z₂
Salix carmanica Bornm.	Ph	IT	Z₃
Salix excelsa J.F.Gmel.	Ph	IT	Z₂
Sapindaceae
^*Acer monspessulanum subsp. persicum (Pojark.) Rech.f.	Ph	IT	Z_2,3
Scrophulariaceae
^*Verbascum farsistanicum (Murb.) Hub.-Mor.	He	SS	Z₂
Verbascum sinuatum L.	He	M, IT	Z_2,3
Verbascum songaricum Schrenk subsp. songaricum	He	IT	Z₃
Solanaceae
Hyoscyamus senecionisWilld.	He	IT	Z₃
Lycium shawii Roem. & Schult.	Ph	SS	Z₂
Solanum nigrum L.	Th	Scosm	Z_2,3
Tamaricaceae
Tamarix androssowii Litv.	Ph	IT	Z₂
Thymelaeaceae
Daphne mucronata Royle subsp. mucronata	Ph	IT	Z_2,3
^*Daphne stapfii Bornm. & Keissl	Ph	IT	Z_2,3
Typhaceae
Typha grossheimii Pobed.	Cr	IT	Z_2,3
Urticaceae
Forsskaolea tenacissima L.	Th (He)	SS	Z_1,2
Urtica urens L.	He	Pl	Z₃
Verbenaceae
Verbena officinalis L.	He	Pl	Z_2,3
Zygophyllaceae
Fagonia indica Burm.f. (syn: Fagonia ovalifolia Hadidi)	He	SS	Z₁
Tribulus terrestris L.	Th	Scosm	Z_2,3

مراجع

Abasi, S., Behdarvand, M., Zare, H., Pilehvar, B., & Hosseini, S. M. (2015). Study on flora, vegetation structure and chorology of plants in some parts of Protected Area of Oshtorankooh, Lorestan province. Journal of Environmental Science and Technology, 17(1), 125-134. https://jest.srbiau.ac.ir/mobile/article_6542.html?lang=en [In Persian].

Asri, Y. (2007). Plant geography. Peace Noor University Publications. [In Persian].

Asri, Y. (2008). Plant diversity in Mouteh Refuge, Iran. Rostaniha, 9(1), 25-48. https://rostaniha.areeo.ac.ir/article_101716.html [In Persian].

Assadi, M. (Ed.). (1988-2021). Flora of Iran. (Vols. 1-151). Research Institute of Forests and Rangelands. [In Persian].

Attar, F., Hamzeh’ee, B., & Maroofi, H. (2014-2021). Flora of Iran/Flora de l’Iran. (Vols. 27-28). Research Institute of Forests and Rangelands. [In Persian].

Dolatkhahi, M., Asri, Y., & Dolatkhahi, A. (2012). Floristic study of Arjan-Parishan Protected Area in Fars province. Taxonomy and Biosystematics, 3(9), 31-46. https://tbj.ui.ac.ir/article_17423.html?lang=en [In Persian].

Doostmohammadi, M., Bordbar, F., & Mirtadzadini, M. (2020). Floristic composition correlates with bioclimatic condition; Occurrence of several Mediterranean elements in southeast of Iran. Ecologia Mediterranea, 46(2), 27-34. https://www.persee.fr/doc/ecmed_0153-8756_2020_num_46_2_2106

Ghahreman, A. (1978-2007). Flora of Iran/Flora de l’Iran. (Vols. 1-26). Research Institute of Forests and Rangelands. [In Persian].

Ghahremaninejad, F., Ataei, N., & Falatoury, A. N. (2017). Comparison of angiosperm flora of Afghanistan and Iran in accordance with APG IV system. Nova Biologica Reperta, 4(1), 74-99. 10.21859/acadpub.nbr.4.1.74 [In Persian].

Hassler, M. (2004-2023). Synonymic Checklist and Distribution of the world Flora. Version 15.3. World Plants. last update May 3^rd, 2023. http://www.worldplants.de. Last accessed 11/05/2023.

Hedge, I. C., & Wendelbo, P. (1978). Patterns of distribution and endemism in Iran. Notes from the Royal Botanic Garden, Edinburgh, 36, 441-464.

Heydarizadeh, M. (2003). Jiroft urban watershed studies. General Department of Natural Resources and Watershed Management of South Kerman.

Irannezhad Parizi, M. H., Saneei Shariat Panahi, M., Zobeyri, M., & Marvi Mohajer, M. R. (2001). A floristic and phytogeographical investigation of Khabr National Park and Rouchun Wildlife Refuge. Iranian Journal of Natural Resources, 54(2), 111-130. https://www.sid.ir/paper/22713/en
[In Persian].

Leonard, J. (1991-1992). Contribution a L'etude de la Flore et de la Vegetation Des Deserts D'Iran. Fascicules 10: Etude de la vegetation, analyse phytosociologique et phytochorologique des groupements vegetaux. Bulletin of Jardin Botanique National de Belgique, (Vols. 1-2). Meise.

Malekpourzadeh, L., Mirtadzadini, S. M., & Nazeri, V. (2015). The study of flora of Ra'skuh area in Baft township in Kerman province. Taxonomy and Biosystematics, 7(23), 85-94. https://tbj.ui.ac.ir/article_17555.html?lang=en [In Persian].

Malkeshi, A., Bakhshi Khaniki, Gh., Asri, Y., Nadaf, M., & Rabie, M. (2022). A preliminary survey of flora, life form and chorotype of plants of Booz Daghi region in North Khorassan province. Taxonomy and Biosystematics, 14(3), 1-26. 10.22108/TBJ.2022.134427.1208 [In Persian].

Mazidi, A., Enayatpour, M., & Hosseini, S. S. (2021). Climate determination of Kerman province using ambrothermic curve methods, Domarten drought coefficient, Amberjeh climate view. Geography and Human Relationships, 4(2), 35-43. 10.22034/GAHR.2021.287987.1565 [In Persian].

Mirhoseini, A., Asri, Y., & Abolghasemi, M. (2018). A floristic study of the protected area of Kalmand Bahadoran, Yazd province. Taxonomy and Biosystematics, 10(2), 69-84. 10.22108/TBJ.2019.110237.1061 [In Persian].

Moradi, A., Asri, Y., & Sobh-Zahedi, Sh. (2013). An introduction to flora, life form, chorotype and habitat of plants around Sepidroud dam, Iran. Taxonomy and Biosystematics, 5(2), 95-112. https://tbj.ui.ac.ir/article_17476.html?lang=en [In Persian].

Mueller-Dombois, D., & Ellenberg, H. (1974). Aims and Methods of Vegetation Ecology. John Wiley & Sons Inc.

Nadjafi Tirehe-Shabankareh, K., Jalili, A., Khorasani, N., Jamzad, Z., & Asri, Y. (2006). Flora, life forms and chorotypes of plants in the Genu Protected Area, Hormozgan province (Iran). Journal of Pajouhesh & Sazandegi, 18(4), 50-62. https://www.researchgate.net/publication/309923656 [In Persian].

Noori, S., Sepehri, A., Barani, H., & Fadaei, F. (2018). Floristic studies, life forms and chorotype of plants in the transitional zone of Irano-Turanian and Saharo-Sindian phytochoria in Sistan and Baluchistan province, Iran. Journal of Plant Research, 31(2), 373-381. https://plant.ijbio.ir/article_1143_en.html?amp;lang=en&lang=fa&lang=fa&lang=fa [In Persian].

Payandeh, M., Bordbar, F., & Mirtadzadini, S. M. (2016). Floristic strudy of Hanza-kuh of Bahr-Aseman Protected Area (SE Iran). Taxonomy and Biosystematics, 8(28), 79-100. 10.22108/TBJ.2016.21246 [In Persian].

Pourmirzaei, A., Asri, Y., Hamzehee, B., Heydari, F., & Saber Amoli, S. (2008). Phytosociological studies and vegetation mapping of Khabr National Park and Rouchun Wildlife Refuge in Kerman province, Iran. Final report of research project. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran. [In Persian].

Pourmirzaei, A., Asri, Y., Ghonchepour, M., & Kodori, M. R. (2017). Phytosociological studies of protected and undisturbed areas in Irano-Turanian region: Bidouiyeh Protected Area (Kerman province). Final report of research project. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran. [In Persian].

Pourmirzaei, A., Ghonchepour, M., & Khodashenas, M. (2022). Defining the conservation status of the plant species and ecosystems in the West of Kerman province. Final report of research project, Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran. [In Persian].

POWO. (2023). Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet; http://www.plantsoftheworldonline.org Retrieved 11 May 2023

Rajaei, P., Maassoumi, A. A., Mozaffarian, V., Nejad Sattari, T., & Pourmirzaei, A. (2011). Alpine flora of Hezar Mountain (SE Iran). Rostaniha, 12(2), 111-127. 10.22092/BOTANY.2012.101405 [In Persian].

Ramak, P., & Asri, Y. (2019). Effect of daily growth temperature and soil properties on phenology and morphological characteristics of Allium jesdianum Boiss. & Behesh in Lurestan Province. Iranian Journal of Plant Biology, 10(4), 35-52. 10.22108/IJPB.2018.110629.1093 [In Persian].

Raunkiaer, C. (1934). The Life Form of Plant and Statistical Plant Geography. Oxford University Press.

Rechinger, K. H. (Ed.). (1963-2015). Flora Iranica. (Vols. 1-181). Akademische Druck-u. Verlagsanstalt.

Saber Amoli, S., Ghorbanli, M., Assadi, M., & Asri, Y. (2016). Investigation of the flora, life forms and phytochorology of the plants in the Mehroieh wildlife refuge of Kahnuj, Kerman, Iran. Taxonomy and Biosystematics, 8(26), 1-16. 10.22108/TBJ.2016.20971 [In Persian].

Saberi, A., Hasanabadi, Z., Mirtadzadini, S. M., & Nazeri, V. (2013). A study of the flora of Riseh and Paqal'e area Shahrebabak of Kerman, Iran. Taxonomy and Biosystematics, 5(14), 67-78. https://tbj.ui.ac.ir/article_17465.html [In Persian].

Shakib, S., Sharifi-Tehrani, M., & Hasanabadi, Z. (2019). Study of vascular plant species diversity in Bidouiyeh Protected Area in Bardsir, Kerman. Journal of Applied Biology, 32(2), 109-124. https://doi.org/10.22051/jab.2019.4326 [In Persian].

White, F., & Leonard, J. (1991). Phytogeographical links between African and southwest Asia. Flora et Vegetatio Mundi, 9, 229-246.

Wikipedia (2023). Dalfard. https://fa.wikipedia.org/wiki/Dalfard (Retrieved 09 March 2023).

Zohary, M. (1973). Geobatanical Foundations of the Middle East. (Vols. 1-2). Gustav Fischer Verlag.

آمار

تعداد مشاهده مقاله: 1,928

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 934

سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

Investigation of Plant Species along the Altitudinal Gradient in the Dalfard Region, Kerman Province (Iran)